Odziedziczyłem gospodarstwo rolne. Czy zachowek mogę płacić bratu w ratach?
Zwrócił się do nas Czytelnik z następującym problemem: zmarły ojciec sporządził testament, w którym powołał tylko jego do dziedziczenia gospodarstwa rolnego w całości.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
- Mojemu bratu ojciec nic nie zapisał. Wiem, że brat będzie żądał ode mnie zachowku. Czy mogę płacić mu go w ratach? – pyta dalej młody rolnik.
Na jakich zasadach jest dziedziczenie?
Dziedziczenie może być przeprowadzone na mocy testamentu albo na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, regulujących dziedziczenie ustawowe. Zachowek ma na celu ochronę interesów majątkowych tych, którym spadek się należy, ale go nie otrzymają albo otrzymają tylko jego część, tj. bez tych elementów, które spadkodawca darował za życia innej osobie. Czym jest zachowek? To suma pieniędzy, która przysługuje niektórym członkom rodziny zmarłego, zarówno gdy mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, jak i testamentowym.
Jeżeli osobę uprawnioną do zachowku całkowicie pominięto w testamencie, ma podstawy do roszczenia. Tak samo, jeżeli ją uwzględniono, jednak ze spadku przypadło jej zbyt mało - o czym szerzej w dalszej części artykułu. Ta reguła nie dotyczy osób, które są wydziedziczone. Zachowek przysługuje także, jeżeli spadek jest niepełny, tj. brakuje w nim pewnego, istotnego składnika majątku. Chodzi tutaj o sytuację, w której spadkobiercy są pozbawieni jakiejś części majątku wchodzącego do spadku, ponieważ spadkodawca jeszcze za życia dokonał darowizny innej osobie.
Kto może żądać zachowku i w jakiej wysokości?
Według art. 991 § 1 kodeksu cywilnego uprawnionymi do zachowku są zstępni (dzieci, wnuki itd.), małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Podstawą obliczania zachowku jest udział, który przypadałby każdej z tych osób na drodze dziedziczenia ustawowego. Jeśli uprawniony zstępny spadkodawcy jest małoletni, przysługuje mu zachowek w wysokości ⅔ udziału, który przypadałby mu na drodze dziedziczenia ustawowego. Taki sam udział przypada uprawnionemu, który jest trwale niezdolny do pracy. Pozostałym - ½ tego udziału.
Będę musiał zapłacić bratu zachowek
Artykuł 997 ze zn. 1 kodeksu cywilnego przewiduje wachlarz możliwości, z którego mają prawo skorzystać obowiązani do zapłaty zachowku, by spełnienie przez nich obowiązku nie było tak dotkliwe. Te osoby mogą żądać odroczenia terminu płatności zachowku, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych okolicznościach również jego obniżenia. Obowiązany powinien przedstawić sądowi swoją sytuację materialną oraz osobistą, oraz powołać wszystkie okoliczności, które przemawiają za tym, by mógł skorzystać z takiej możliwości. Sąd bierze również pod uwagę sytuację osobistą i majątkową uprawnionego do zachowku.
Ustawa nie określa wysokości poszczególnych rat, czy długości odstępów między terminami płatności. Uregulowano tę kwestię jedynie w zakresie czasu, w którym całość świadczenia ma być spełniona, tj. 5 lat, a w wyjątkowych okolicznościach maksymalnie 10 lat. Pamiętać należy, iż obniżenie zachowku następuje ze względu na występowanie szczególnych okoliczności, a jeśli te okoliczności ustaną - uprawniony do zachowku może żądać zwrotu sumy, o którą obniżono zachowek. Z takim roszczeniem może wystąpić jednak do pięciu lat, licząc od dnia obniżenia zachowku.
