Te zmiany legislacyjne odczują wszyscy rolnicy. Planowane regulacje w 2026 roku
Projekt ustawy dotyczący wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo Rada Ministrów przyjęła pod koniec minionego roku.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Wzmocnienie pozycji rolników aktywnych zawodowo
Przyjęte rozwiązania, jak wskazuje resort rolnictwa, realizują rządowy priorytet, jakim jest wzmocnienie pozycji rolników aktywnych zawodowo i są jednymi z najważniejszych celów, które w lipcu 2025 r., obejmując resort rolnictwa wskazał minister Stefan Krajewski.
- Silny rolnik to aktywny rolnik. Ustawą o Aktywnym Rolniku mówimy tak dla bezpieczeństwa i większej opłacalności produkcji, o co dziś w wielu miejscach w Polsce walczą też rolnicy, obawiając się skutków umowy z Mercosurem – powiedział tuż po posiedzeniu Rady Ministrów Stefan Krajewski, szef resortu rolnictwa.
Ustawa ma na celu skierowanie dopłat oraz innych form wsparcia do rolników, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą, ponoszą ryzyko, koszty oraz pozyskują dochody. Wielkopolska izba Rolnicza przypominała, za resortem rolnictwa, najważniejsze rozwiązania tej ustawy:
- Z mocy ustawy (automatycznie) za rolników aktywnych zawodowo zostaną uznane osoby spełniające wskazane kryteria, takie jak posiadanie zwierząt lub korzystanie z wybranych płatności czy wsparcia inwestycyjnego.
- Pozostali rolnicy swoją aktywność zawodową dokumentować będą mogli ponoszonymi kosztami działalności rolniczej lub przychodami uzyskanymi ze sprzedaży produktów rolnych.
- Dla ok. 600 tys. małych gospodarstw na rok 2026 wprowadzone zostanie przejściowe rozwiązanie, pozwalające gospodarstwom na przygotowanie się i dostosowanie do nowych regulacji.
- Dotyczy to, jak już pisaliśmy, rolników, którzy w 2025 roku wnioskowali o płatności bezpośrednie w wysokości nie większej niż równowartość kwoty 1125 euro (kwota ta odpowiada limitowi płatności na gospodarstwo w ramach płatności dla małych gospodarstw, czyli nie większych niż 5 ha). To oznacza, że w 2026 roku małe gospodarstwa nie będą musiały dokumentować kosztów lub przychodów.
WIR: czekamy na rozporządzenia do ustawy o aktywnym rolniku
Wielkopolska Izba Rolnicza pozytywnie zaopiniowała tę ustawę, wnosząc jednak o jak najszybsze przygotowanie rozporządzenia określającego, jakie dokumenty będzie musiał dostarczyć rolnik, który z automatu nie zostanie uznany za rolnika aktywnego.
- Naszym zdaniem, w obecnej sytuacji ekonomicznej, bardzo ważne jest aby całe, możliwe wsparcie finansowane w ramach Wspólnej Polityki Rolnej trafiało do rolników, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą w celu ustabilizownia ich dochodów, szczególnie w kontekście otwierania rynku UE na tani import rolno-spożywczy z krajów trzecich – wyjaśniają Marta Ceglarek i Andrzej Przepióra, eksperci z WIR.
Projekt ustawy został skierowany do Sejmu.
Dzierżawa rolnicza zostanie w 2026 roku uregulowana?
W roku 2026 ma wejść w życie także nowa ustawa o dzierżawie rolniczej. Projektowane przepisy, które zapowiadano już od dłuższego czasu, mają uregulować stosunek dzierżawy rolniczej, w tym zasady zawierania i rozwiązywania umów dzierżawy rolniczej, dokonywania zmian dzierżawcy i wydzierżawiającego, uiszczania czynszu oraz dotyczące praw i obowiązków stron umowy dzierżawy rolniczej.
Eksperci z WIR w swej analizie odnieśli się do umów dzierżaw prywatnych zawieranych pomiędzy rolnikami. Obecne podejście do dzierżaw, zwłaszcza tych prywatnych, zawieranych pomiędzy rolnikami jest dość elastyczne. Nowe przepisy mają to zmienić i każde wydzierżawienie musi być udokumentowane, zwłaszcza w kontekście ubiegania się o tzw. dopłaty obszarowe.
- Ustawa określa krótkoterminową umowę dzierżawy rolniczej, która może być zawarta na okres do 8 lat oraz długoterminową umowę dzierżawy rolniczej, która może być zawarta na okres powyżej 8 lat oraz nie dłuższy niż 30 lat. Przy czym umowa dzierżawy rolniczej zawarta na czas nieoznaczony, na okres powyżej 30 lat, na okres aktywności zawodowej dzierżawcy lub na okres życia wydzierżawiającego lub dzierżawcy będzie traktowana jak długoterminowa umowa dzierżawy rolniczej zawarta na okres 30 lat z wszystkimi przewidzianym w tym zakresie przepisami - wskazują Marta Ceglarek i Andrzej Przepióra, eksperci z WIR.
Umowa taka, jak dalej informują, musi być potwierdzona datą okazania. Potwierdzenie daty okazania umowy ma na celu uniknięcia sytuacji, w której udostępnienie gruntu innej osobie nastąpi bez podpisania formalnej umowy, ale gdyby tyko pojawiła się potrzeba posiadania takiej umowy (np. na potrzeby kontroli w związku z pobranymi dopłatami) - strony sporządziłyby umowę dzierżawy post factum, opatrując ją wsteczną datą.
Potwierdzenia daty okazania mogą dokonać, zgodnie z zapowiedziami, trzy kategorie podmiotów: notariusz, kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub wójt właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotu dzierżawy.
Co musi zawierać potwierdzenie daty okazania? W dokumencie tym powinni rolnicy zawrzeć co najmniej datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia oraz podpis i pieczęć potwierdzającego. Do umowy dzierżawy rolniczej należy także dołączyć protokół z wydania dzierżawcy przez wydzierżawiającego przedmiotu dzierżawy rolniczej. W przypadku braku niespełnienia formalności, umowa będzie nieważna. Inne możliwe formy, to forma elektroniczna i akt notarialny. Z racji braku możliwości antydatowania tych umów – nie będą one wymagały potwierdzenia daty okazania.
Nowe przepisy dają dzierżawcy długoterminowemu, w odróżnieniu od krótkoterminowego, możliwość:
skorzystania z wyjątków, pozwalających mu na poddzierżawienie lub oddanie do bezpłatnego używania przedmiotu dzierżawy, bez zgody wydzierżawiającego nie więcej niż 25 % przedmiotu dzierżawy rolniczej, jeżeli do zakończenia okresu obowiązywania tej umowy pozostało więcej niż 3 lata, ponadto:
- poddzierżawienie lub oddanie do bezpłatnego używania podyktowane względami prawidłowej gospodarki
- dzierżawcy pozostało nie więcej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego; rozwiązanie to daje możliwość starszym dzierżawcom przekazanie części obowiązków młodszym rolnikom lub członkom rodziny, bez konieczności rozwiązywania całej umowy dzierżawy;
skorzystania z wyjątków pozwalających mu na przeniesienie, bez zgody wydzierżawiającego, swoich praw i obowiązków na osobę trzecią jeżeli:
- zawiadomi on o tym wydzierżawiającego na piśmie, a przy tym dzierżawca osiągnął wiek emerytalny lub stał się długotrwale albo trwale niezdolny do pracy w rolnictwie lub
- przeniesienia tego dzierżawca dokonuje na swojego małżonka lub zstępnych, którzy nie osiągnęli wieku 50 lat, nie są niezdolni do pracy w rolnictwie oraz posiadają co najmniej roczny staż pracy w rolnictwie,
- przeniesienia tego dzierżawca dokonuje w ramach przeniesienia swojego gospodarstwa rolnego na swojego następcę, a przedmiot dzierżawy stanowi zorganizowaną całość gospodarczą.
Proponowane rozwiązania znacznie zwiększają uprawnienia wydzierżawiających, a umniejszają swobodne dysponowanie gruntami ich właścicielom. Czy to proponowane rozwiązania będą dobrymi, okaże się po wejściu nowych przepisów – komentują eksperci z WIR.
Projekt ustawy trafił do konsultacji społecznych. Wielkopolska Izba Rolnicza zapowiedziała, że zgłosi do niego swoje uwagi.
KSeF będzie dotyczył także rolników
Nowy system wystawiania i obiegu faktur przez firmy - znany jako KSeF jest kolejnym rewolucyjnym rozwiązaniem tego roku.
W większości przypadków datą graniczną jest 1 kwiecień 2026 r., chociaż duże firmy (obrót powyżej 200 mln zł) będą już musiały wystawiać faktury w tum systemie od 1 lutego. W przypadku rolników udział w systemie zależy od statusu rolnika, jako podatnika VAT. Co to oznacza w praktyce? W przypadku, gdy rolnik kupuje środki produkcji czy inne usługi związane z działalnością rolniczą, a jest ryczałtowcem (nie ma numeru NIP), na dziś, jak informuje WIR, nie musi nic dodatkowego robić.
Faktury od sprzedawców środków produkcji czy usług, taki rolnik będzie otrzymywał dalej w formie papierowej lub w formie PDF, w zależności od jego ustaleń z sprzedawcą. Faktura będzie musiała być natomiast opatrzona kodem QR lub linkiem umożliwiającym jej identyfikację w systemie KSeF.
Rolnik – ryczałtowiec może natomiast dobrowolnie pozyskiwać samemu faktury z systemu KSeF po otrzymaniu od sprzedawcy linku lub kodu QR. W takim przypadku sam sobie ściągnie fakturę bez potrzeby rejestrowania się w systemie. Takie rzeczy ustalić może ze sprzedawcą.
A co w przypadku sprzedaży przez rolnika ryczałtowca płodów rolnych?
Też nic nie musi zrobić. Wystawianie faktur VAT RR lub VAT RR KOREKTA w systemie KSeF nie jest, póki co, obowiązkowe. Co za tym idzie odbywać się to będzie w sposób tradycyjny, tak jak obecnie. Mogą one natomiast być wystawiane już od kwietnia 2026 roku, dobrowolnie, po wskazaniu w KSeF nabywcy produktów rolnych jako uprawnionego do wystawiania faktur VAT RR i faktur VAT RR KOREKTA przy użyciu tego systemu. W każdej chwili takie upoważnienie rolnik może jednak odwołać. Jest to jego decyzja co zrobi, do uzgodnienia z nabywcą swoich płodów rolnych.
Inaczej sytuacja wygląda, gdy rolnik jest na vacie. Będzie on zobowiązany do pobierania oraz wystawiania faktur w systemie KSeF z pewnymi wyjątkami. Musi zatem mieć uprawnienia do korzystania z tego systemu.
Jeśli prowadzi działalność w formie osoby fizycznej to takie uprawnienia uzyska logując się do systemu KSeF przy użyciu swojego NIP-u. Potrzebny też będzie podpis elektroniczny, np. profil zaufany, który jest narzędziem darmowym.
- Jeśli rolnik prowadzi działalność w formie spółki to pierwsze uprawnienia nabędzie poprzez złożenie do Urzędu Skarbowego formularza ZAW-FA. Zachęcamy, by rolnicy zrobili to już teraz, nie zwlekali – apelują eksperci z WIR.
Ważne – faktury od niektórych dostawców (dużych firm, np. telefonii komórkowych) będą już przychodziły do rolników - vatowców wyłącznie w systemie KSeF od 1 lutego 2026 roku. A zatem na ten dzień, jeśli mamy takich dostawców, musimy być gotowi do ich odbioru, ponieważ faktury od nich będą dostępne już tylko w systemie KSeF.
- Będąc spółką i prowadząc pełną księgowość, warto już teraz sprawdzić, na ile mój system księgowy oraz system, w którym wystawiam faktury VAT są kompatybilne z KSeF. W tej sprawie należy się zwrócić do naszego dostawcy takiej usługi (programu księgowego). Będąc vatowcem, osobą fizyczną lub spółką mogę upoważnić – nadać uprawnienia na przykład mojemu biuru księgowemu lub doradcy do obrotu fakturami w ramach KSeF – wyjaśnia WIR.
