Koniec "świętych" pieniędzy na rolnictwo. Bruksela planuje zmiany po 2027 roku
W najbliższy poniedziałek, 19 stycznia, unijni komisarze spotkają się z europosłami w ramach komisji BUDG, REGI i AGRI. Temat główny: jak dzielić unijne pieniądze w przyszłości - w ramach nowego rozdania unijnego budżetu na lata 2028-2034.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Przypomnijmy: o tym, że przyszły budżet zakłada prawdziwą rewolucję dla rolnictwa - pisaliśmy już szerzej na naszych łamach.
Dla rolnictwa bardzo złą wiadomością jest fakt, że znikąć ma druga z "kopert", z której rolnictwo było wcześniej finansowane niezależnie.
To koniec dwóch filarów w ramach przyszłych pieniędzy na rolnictwo w unijnym budżecie?
Przypomnijmy: obecnie WPR składa się z:
- I filaru - finansowany jest z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnej, który obejmuje głównie płatności bezpośrednie (w tym ekoschematy), wsparcie sektorowe i interwencje rynkowe
- II filaru - finansowany jest z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, który obejmuje klasyczne działania związane z rozwojem obszarów wiejskich: wszelkie inwestycje, działania rolno‑środowiskowo‑klimatyczne, LEADER itd.
Tymczasem, zgodnie z nowymi założeniami, po roku 2028 wspomniane filary zostaną scalone w jeden fundusz WPR na lata 2028–2034.
Co to oznacza w praktyce? Ano to, że znaczna część z tzw. "świętych" pieniędzy zarezerwowanych do tej pory wyłącznie dla rolnictwa, zostanie w przyszłym budżecie umieszczonych we "wspólnym worku", który zakłada finansowanie wielu różnych działań.
Unia zakłada nowy, gigantyczny fundusz - NRP
Zgodnie z planami, powstać ma bowiem jeden gigantyczny Europejski Fundusz na rzecz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, rolnictwa i obszarów wiejskich, rybołówstwa i gospodarki morskiej, dobrobytu i bezpieczeństwa - w dużym skrócie fundusz o nazwie NRP.
Jak sama nazwa funduszu wskazuje - pieniądze zabezpieczone na niego będą przeznaczone na wiele różnych działań - rolnictwo będzie zaledwie częścią.
I mimo, że sama kwota tego "giga" funduszu ma być potężna - chodzi bowiem o ok. 865 miliardów euro, czyli prawie połowę całego unijnego budżetu na nową, siedmioletnią perspektywę - to w praktyce oznacza to duże zagrożenie dla "rolniczych" finansów.
Jak to ma działać w praktyce?
Według założeń każdy kraj członkowski - w tym oczywiście Polska - musi stworzyć swój indywidualny, "krajowy plan", w którym pokaże, jak chce dzielić wspomniane nowe środki.
Mówiąc wprost:dostaniemy pewną pulę pieniędzy i trzeba będzie decydować: jak ją podzielić między różne sektory w krajowej gospodarce.
Unijni komisarze twierdzą, że będzie to oznaczać zmniejszenie biurokracji i większą swobodę dla państw, które mają same decydować. W praktyce jednak oznacza to koniec ery, w której pieniądze na rolnictwo były "zaklepane" na sztywno w Brukseli.
Teraz o każdy miliard trzeba będzie walczyć wewnątrz kraju, rywalizując z innymi wydatkami państwa - np. na obronność. Osobną kwestią ma być też zagrożenie, że Unia nie wypłaci pieniędzy w ogóle, jeśli np. uzna, że w danym kraju jest zagrożona "praworządność". To bat, który jest najbardziej enigmatyczny - czyli w praktyce stanowi kolejne zagrożenie.
Dyskusje o nowym budżecie i nowym funduszu na lata 2028-2034 w poniedziałek 19 stycznia
Pierwsze ważne spotkanie odnośnie przyszłego unijnego budżetu, który zakłada wspomniane wyżej zmiany, zaplanowano już w najbliższy poniedziałek, 19 stycznia.
- 19 stycznia 2026 r. wiceprezes wykonawczy ds. spójności i reform Fitto, komisarz Serafin ds. budżetu, zwalczania nadużyć finansowych i administracji publicznej oraz komisarz Hansen ds. rolnictwa i żywności dołączą do komisji BUDG, REGI i AGRI w celu wymiany poglądów na temat wniosku Komisji dotyczącego utworzenia Europejskiego Funduszu na rzecz spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, rolnictwa i obszarów wiejskich, rybołówstwa i gospodarki morskiej, dobrobytu i bezpieczeństwa (Fundusz NRP) - czytamy w oficjalnym komunikacie Komisji Europejskiej.
Jak dodają przy tym unijni decydenci, wspomniany fundusz "obejmuje on szeroki zakres polityk UE, w szczególności spójności i rolnictwa, grupując w ten sposób różne aspekty finansowania w jedną pulę zasobów".
- Aby uzyskać dostęp do finansowania, każde państwo członkowskie musi ustanowić Krajowy i Regionalny Plan Partnerstwa, który określa podział krajowych wstępnie przydzielonych zasobów na cele polityki. Wniosek oferuje zwiększoną wbudowaną elastyczność. Ponadto Fundusz zapewni środki na Instrument UE, który ma uzupełniać wdrażanie na szczeblu krajowym i regionalnym, koncentrując się na działaniach Unii, takich jak klęski żywiołowe, sprawy bezpieczeństwa i stabilizacja rynków rolnych, a także na buforze budżetowym na reagowanie na sytuacje kryzysowe. Fundusz Krajowych Programów Reform obejmuje również europejską politykę współpracy terytorialnej, znaną jako Interreg - komentują unijni decydenci.
Do tematu będziemy wracać.
