To powinieneś wiedzieć, zanim zasiejesz pszenicę. Ekspert wskazuje na 7 rzeczy
To decyduje o plonowaniu pszenicy
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Wybór odpowiedniej odmiany pszenicy, zdaniem prof. dra, hab. inż. Grzegorz Żurek, sekretarz naukowy i zarazem kierownik Zakładu Bioenergetyki, Analiz Jakości i Nasiennictwa Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin Państwowego Instytutu Badawczego w Radzikowie, jest jedną z najważniejszych decyzji, jaką podejmuje rolnik, wpływającą bezpośrednio na rentowność uprawy. - Dobór odmian pszenicy to złożony proces, który wymaga uwzględnienia wielu czynników. Staranne podejście do tego zagadnienia może znacząco wpłynąć na sukces uprawy i efektywność ekonomiczną gospodarstwa - zwraca uwagę ekspert.
Wybierając odmianę do pszenicy do siewu rolnicy powinni kierować się następującymi kryteriami:
Warunki glebowo-klimatyczne gospodarstwa:
- rodzaj gleby: odmiany różnią się pod względem wymagań glebowych. Niektóre lepiej radzą sobie na glebach lżejszych, inne preferują gleby cięższe i bardziej zasobne;
- dostępność wody (opadowej i ze źródeł naturalnych): w regionach o niższych opadach należy wybierać odmiany o podwyższonej tolerancji na suszę;
- długość okresu wegetacji: w regionach o krótszym okresie wegetacji (np. z powodu wczesnych przymrozków) lepszym wyborem będą odmiany wcześniejsze;
- zagrożenie chorobami: w rejonach, gdzie panują specyficzne choroby, warto wybrać odmiany o podwyższonej odporności na nie.
Kierunek produkcji i przeznaczenie ziarna:
- produkcja na cele konsumpcyjne (paszowe/przemysłowe): Jeśli celem jest sprzedaż ziarna do młynów lub piekarni, należy wybierać odmiany z grup E, A, B lub K, charakteryzujące się wysokimi parametrami jakościowymi. W przypadku uprawy na paszę, można skupić się na odmianach o wysokim plonie, nawet kosztem niższej jakości.
- wymagania skupujących: często firmy skupujące zboże mają preferencje co do konkretnych odmian lub wymagają spełnienia określonych norm jakościowych. Warto to sprawdzić przed siewem.
Potencjał plonowania i stabilność plonu:
- plonowanie: odmiana powinna charakteryzować się wysokim potencjałem plonowania w warunkach danego gospodarstwa.
- stabilność plonu: ważne jest, aby odmiana dawała stabilne plony w różnych latach i warunkach, a nie tylko w optymalnych. Informacje te można znaleźć w wynikach badań COBORU.
Odporność na choroby i wyleganie:
- zdrowotność: wybór odmian odpornych na najczęściej występujące w danym rejonie choroby pozwala zredukować koszty ochrony chemicznej i zmniejszyć ryzyko strat w plonie.
- wyleganie: odmiany odporne na wyleganie ułatwiają zbiór i zmniejszają straty. Jest to szczególnie ważne w przypadku intensywnej uprawy i wysokiego nawożenia, które może przyczyniać się do nadmiernego wytwarzania masy nadziemnej co może bezpośrednio wpływać na wyleganie.
Zimotrwałość (dla pszenicy ozimej): w rejonach o surowych zimach, gdzie występują bezśnieżne mrozy, wybór odmiany o wysokiej zimotrwałości jest absolutnie kluczowy dla uniknięcia wymarznięć.
Wczesność odmian: wcześniejsze odmiany pozwalają na wcześniejszy zbiór, co jest korzystne w rejonach o krótkim lecie lub w przypadku planowania siewu poplonów. Z kolei odmiany późniejsze mogą lepiej wykorzystywać letnie opady, co może przełożyć się na wyższy plon, ale wiąże się z późniejszym zbiorem.
Doświadczenia własne i rekomendacje: warto opierać się na własnych doświadczeniach z poprzednich lat oraz zasięgać opinii innych rolników z regionu. Bardzo cennym źródłem informacji o odmianach sprawdzonych w lokalnych warunkach są rekomendacje COBORU dla danego województwa.
Jakie parametry bada się podczas oceny rejestracyjnej pszenicy?
Proces rejestracji nowych odmian pszenicy w Krajowym Rejestrze Odmian (KRO), prowadzonym przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) w Słupi Wielkiej, jest niezwykle rygorystyczny. Obejmuje on szczegółową ocenę wielu cech. - Celem tego procesu jest zapewnienie, że do obrotu trafiają odmiany o pożądanych właściwościach rolniczych i technologicznych - wyjaśnia specjalista. Badania te trwają przeważnie dwa lata. Obejmują zarówno pola doświadczalne, jak i laboratoria.
Ekspert w tym temacie zwraca uwagę na następującą rzecz: - Nie oznacza to oczywiście że sam proces hodowli nowych odmian trwa również 2 lata. Tego typu działania, prowadzone w jednostkach zajmujących się hodowla twórczą odmian takich jak np. Stacje Hodowli Roślin, trwają kilkanaście lat i są wieloetapowym procesem, w który zaangażowane są, oprócz hodowców zespoły genetyków, biotechnologów oraz fizjologów roślin.
Kluczowe parametry badane podczas oceny na potrzeby rejestracji to:
Plon ziarna: podstawowy parametr ekonomiczny, określający zdolność odmiany do wytwarzania wysokiego plonu w różnych warunkach środowiskowych.
Zimotrwałość: zdolność odmiany do przetrwania niskich temperatur w okresie zimowym, kluczowa dla pszenicy ozimej.
Odporność na choroby: ocena podatności na najgroźniejsze choroby grzybowe pszenicy, takie jak mączniak prawdziwy, rdze (brunatna, żółta, źdźbłowa), septorioza paskowana liści, fuzarioza kłosów. Odmiany o wysokiej odporności ograniczają potrzebę stosowania fungicydów.
Odporność na wyleganie: zdolność roślin do utrzymania pionowego pokroju aż do zbioru, co minimalizuje straty w plonie i ułatwia zbiór.
Wysokość roślin: parametr istotny z punktu widzenia wylegania oraz łatwości zbioru.
Termin kłoszenia i dojrzewania: wpływa na optymalny termin siewu i zbioru, a także na możliwość uprawy w określonych warunkach klimatycznych.
Parametry jakościowe ziarna: szczegółowo analizowane są te same parametry, które decydują o przynależności do grupy jakościowej ziarna:
- zawartość białka ogólnego: kluczowy wskaźnik wartości odżywczej i technologicznej;
- liczba opadania: wskaźnik aktywności enzymatycznej (amylazy) w ziarnie, świadczący o stopniu uszkodzenia ziarna przez porastanie. Wysoka liczba opadania jest pożądana;
- wskaźnik sedymentacji: mierzy zdolność białek mąki do pęcznienia w roztworze kwasu mlekowego, co koreluje z siłą glutenu i jakością wypiekową. Im wyższa wartość, tym lepsza jakość;
- wyrównanie i gęstość ziarna: świadczą o zdrowotności i jakości technologicznej ziarna;
- zawartość i jakość glutenu: gluten jest białkiem odpowiedzialnym za elastyczność i rozciągliwość ciasta. Ocenia się jego ilość oraz siłę.
- wskaźnik P/L (mierzony np. ekstensografem): określa proporcję elastyczności do rozciągliwości ciasta, ważny dla oceny przydatności mąki do różnych celów.
- absorpcja wody: zdolność mąki do wchłaniania wody, kluczowa dla wydajności piekarskiej.
