Jej pobranie zwiększa przyrosty i zdrowotność prosiąt
Hodowla trzody chlewnej wymaga nie tylko efektywnego zarządzania rozrodem i żywieniem, ale przede wszystkim zrozumienia, jaką rolę pełni siara oraz poziom mleczności loch w pierwszych dniach życia prosiąt. Od jakości siary i jej dostępności zależy bowiem przeżywalność, odporność oraz tempo wzrostu nowo narodzonych zwierząt..Siara, czyli pierwsze mleko produkowane przez lochę bezpośrednio po porodzie, odgrywa główną rolę w odchowie prosiąt. W przeciwieństwie do mleka wytwarzanego w późniejszym okresie laktacji, siara zawiera znacznie wyższe stężenie immunoglobulin, białek ochronnych, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E) oraz innych czynników wpływających na rozwój młodego organizmu. W pierwszych godzinach życia prosiąt siara dostarcza im nie tylko podstawowych składników odżywczych, ale przede wszystkim zapewnia bierną odporność, niezbędną do przeżycia.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Dlaczego siara ma znaczenie dla zdrowia prosiąt?
Siara i mleko wpływają na przeżywalność prosiąt oraz na przebieg i tempo ich wzrostu w okresie karmienia. W ostatnim dziesięcioleciu prace hodowlane w zakresie doskonalenia genetycznego świń koncentrowały się na zwiększeniu całkowitej liczby prosiąt w miocie. W Danii, w latach 1996–2017, średnia liczba prosiąt na miot wzrosła z 13,0 do 18,7, co oznacza przyrost o 5,7 prosięcia w ciągu 21 lat. Z drugiej strony, od 50 do 80% przypadków śmiertelności prosiąt ma miejsce w pierwszym tygodniu po porodzie, a największe ryzyko przypada na pierwsze 72 godziny życia.
Nowo narodzone prosięta dysponują zapasami glikogenu w wątrobie i mięśniach, które umożliwiają im utrzymanie ciepłoty ciała oraz aktywność ruchową niezbędną do znalezienia i pobrania siary. Zasoby te jednak szybko się wyczerpują, zazwyczaj w ciągu 12–17 godzin po porodzie, jeśli spożycie siary jest niewystarczające.
Niska konsumpcja siary jest główną przyczyną wczesnej śmiertelności noworodków. Dodatkowo istnieje znaczący związek między ilością spożytej siary a przeżywalnością i tempem wzrostu prosiąt do momentu odsadzenia. Jedno z doświadczeń pokazało na przykład, że prosięta, które spożywały mniej niż 400 g siary, notowały średni dzienny przyrost masy ciała mniejszy o 43 g na dzień w porównaniu do tych, które spożywały ponad 400 g, a śmiertelność w grupie pobierającej mniej siary była dziesięciokrotnie wyższa.
Mleko lochy jest najważniejszym czynnikiem żywieniowym wpływającym na wzrost prosiąt w okresie ssania. Niestety, większość loch o wysokiej plenności charakteryzuje się niską produkcją mleka, zwłaszcza w warunkach stresu cieplnego. Dlatego konieczne jest odpowiednie zarządzanie w okresie laktacji, mające na celu poprawę wydajności mlecznej loch.
Trzy rodzaje mleka od lochy
Po wyproszeniu wydzielana przez lochy siara, a potem mleko stanowią istotne źródła energii dla nowo narodzonych prosiąt oraz tych znajdujących się przed odsadzeniem. Wydzielanie mleka u lochy dzieli się na trzy etapy: siarę, mleko przejściowe oraz mleko dojrzałe. Podział ten wynika z różnego składu chemicznego w poszczególnych fazach laktacji.
Siara jest pierwszą wydzieliną produkowaną po porodzie i utrzymuje się najczęściej do 24 godzin po urodzeniu pierwszego prosięcia. Odgrywa ona kluczową rolę w przeżywalności i rozwoju młodych. Jej skład obejmuje składniki odżywcze, czynniki wzrostu, hormony oraz komórki odpornościowe, które wspierają termoregulację, rozwój jelit, regulację poziomu glukozy, a także wpływają na ogólny wzrost prosiąt.
Mleko przejściowe jest wydzielane od 34. godziny po porodzie do czwartego dnia laktacji i cechuje się wysoką zawartością tłuszczu. Mleko dojrzałe z kolei produkowane jest od około 10. dnia laktacji aż do momentu odsadzenia, a jego skład pozostaje stosunkowo stabilny. Zarówno mleko przejściowe, jak i dojrzałe odgrywają istotną rolę w prawidłowym wzroście prosiąt i wpływają na ich kondycję przed i po odsadzeniu.
Siara zmienia swój skład
Skład siary zmienia się w czasie i zależy od kilku czynników. W ciągu pierwszych sześciu godzin po porodzie zawiera ona najwyższe stężenie immunoglobulin, głównie typu IgG, które zapewniają noworodkom ochronę przed patogenami. W kolejnych godzinach poziom IgG stopniowo spada, natomiast wzrasta zawartość IgA, odpowiedzialnych za miejscową ochronę błon śluzowych.
Oprócz immunoglobulin, siara jest bogata w laktoperoksydazę, laktoferynę, lizozym, czynniki wzrostu (EGF, TGF-β), hormony (kortyzol, prolaktynę) oraz bioaktywne peptydy wspomagające rozwój układu pokarmowego prosięcia. Siara dostarcza także energii i składników odżywczych w ilościach wystarczających do pokrycia zapotrzebowania prosiąt na energię cieplną i metaboliczną. W porównaniu do mleka produkowanego w późniejszych dniach laktacji, siara zawiera więcej suchej masy (do 30%), tłuszczu (6–9%) oraz białka (10–20%).
Trzeba zadbać o lochę
Produkcja siary u lochy rozpoczyna się jeszcze przed porodem, a jej objętość zależy od liczby gruczołów mlekowych, rasy, żywienia oraz ogólnego stanu zdrowia zwierzęcia. Mleczność loch, definiowana jako zdolność do wytwarzania odpowiedniej ilości mleka w okresie laktacji, ma kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju prosiąt po zakończeniu fazy siarowej.
Lochy o wysokiej mleczności potrafią wykarmić liczne mioty bez konieczności wczesnego dokarmiania. W przypadku niskiej mleczności lub wystąpienia zespołu MMA (mastitis-metritis-agalactia – skutkiem jest brak lub ograniczenie laktacji), konieczne staje się zastosowanie preparatów zastępujących mleko.
Kondycja fizyczna lochy, oceniana najczęściej w skali BCS (Body Condition Score), wpływa bezpośrednio na ilość i jakość produkowanej siary oraz mleka. Zbyt chude lochy mogą mieć ograniczone rezerwy energetyczne, co negatywnie wpływa na laktację, natomiast zbyt otłuszczone są bardziej podatne na wystąpienie zespołu MMA.
Optymalna kondycja przed porodem (BCS 3,0–3,5), a także odpowiednie żywienie w ostatnim trymestrze ciąży (bogate w włókno surowe, energię i białko) sprzyjają prawidłowemu rozpoczęciu laktacji i poprawiają jakość siary. Suplementacja witamin (szczególnie A, D, E) oraz mikroelementów, takich jak selen w postaci organicznej i cynk, dodatkowo zwiększa wartość immunologiczną siary.
Pobranie siary przez prosięta
Aby zapewnić skuteczną immunizację bierną, prosię powinno pobrać co najmniej około 200–300 g siary w ciągu pierwszych 12 godzin życia. Trzeba też pamiętać, że maksymalna zdolność jelit do wchłaniania immunoglobulin utrzymuje się przez pierwsze 6 godzin po porodzie, po czym gwałtownie spada, zwłaszcza po upływie 24 godzin.
Efektywne pobranie siary zależy od wielu czynników, w tym od masy urodzeniowej prosięcia, kolejności narodzin, temperatury otoczenia, zdolności lochy do laktacji oraz jej zachowania w okresie poporodowym.
Prosięta o masie ciała poniżej 1 kg są mniej aktywne podczas ssania, natomiast osobniki urodzone jako ostatnie mogą mieć utrudniony dostęp do brodawek. W praktyce, aby zapewnić każdemu noworodkowi odpowiedni dostęp do siary i mleka, stosuje się różne techniki celem wyrównywania miotu, np. przenoszenia prosiąt oraz ich podkładania do loch o wysokiej mleczności.
- Tagi:
- prosięta
