Jak bezpiecznie przechować ziarno kukurydzy? Jakich błędów nie popełnić?
Zbliżające się żniwa kukurydziane to dla wielu rolników czas wzmożonej pracy i podejmowania ważnych decyzji dotyczących przechowywania plonów. Jakie zasady należy stosować, aby ziarno zachowało swoją jakość, wartość odżywczą i nie zostało skażone szkodliwymi substancjami? O to zapytaliśmy specjalistów.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Wysoka wilgotność: największe wyzwanie po zbiorze
Głównym problemem, z którym mierzą się rolnicy, jest podwyższona wilgotność ziarna kukurydzy zaraz po zbiorze. Zwykle, w zależności od warunków pogodowych, może ona wahać się od 28% do 35%, podczas gdy optymalny poziom do przechowywania wynosi około 14%. Redukcja wilgotności jest zatem pierwszym i najważniejszym krokiem w procesie magazynowania.
Dr inż. Lesław Janowski, ekspert Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych ostrzega, że mokre ziarno nie może być przechowywane zbyt długo bez odpowiedniego suszenia. W pryzmie lub magazynie powinno ono leżeć maksymalnie 24 godziny. Z czego to wynika?
- Ziarno cały czas oddycha i uwalnia swoją wilgoć, więc tak naprawdę wszystkie procesy biochemiczne, które występują w ziarnie, pleśnienie tego ziarna, psucie się, już po prostu następuje, więc zależy nam na tym, aby jak najszybciej pozbyć się tej wilgoci, która umożliwi zahamowanie tych niekorzystnych zmian. Po tym czasie ziarno musi już zostać poddane suszeniu – wyjaśnia prof. Lesław Janowski.
Wielu rolników bagatelizuje problem wilgotności i zanieczyszczeń, a to one są główną przyczyną problemów. Zdaniem prof. dr. hab. inż. Jana Grajewskiego z Katedry Fizjologii i Toksykologii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy - Wydział Nauk Biologicznych, największym zagrożeniem jest to, że nawet czyste z pozoru ziarno może już zawierać mikotoksyny, wytworzone przez pleśnie jeszcze na polu.
- Fuzarium obserwujemy tylko jak zbieramy jeszcze przed magazynowaniem i wtedy oceniamy stan higieniczny ziarna poprzez obserwację mikroskopową albo nawet organoleptyczną wzrokową, kiedy mamy świeżo zebrany surowiec. Wówczas widać, czy na polu było dużo fuzarium czy nie - wyjaśnia prof. Jan Grajewski.
Na co szczególnie zwracać uwagę podczas procesu suszenia kukurydzy?
Zanim ziarno trafi do suszarni, warto przeprowadzić wstępne czyszczenie, np. za pomocą wialni.
- Każdy uszkodzony ziarniak jest potencjalnym źródłem najpierw drożdżaków, a później pleśni - zaznacza Grajewski.
Pozwala to usunąć zanieczyszczenia, takie jak łodygi czy liście, które zwykle mają wyższą wilgotność niż samo ziarno. Dzięki temu obniżają się koszty suszenia. Suszenie ziarna to proces, który wymaga precyzji. Powszechnym błędem jest przesuszanie ziarna, czyli obniżanie wilgotności poniżej 14%.
- Przesuszanie ziarna też nie jest procesem prawidłowym, gdyż po pierwsze zwiększa się nam koszt suszenia, dlatego że trzeba sobie zdawać sprawę, że suszenie od wilgotności przykładowo 16 do 14% to jest około 2/3 w ogóle kosztu samego suszenia - przestrzega Janowski.
Drugim istotnym elementem, dlaczego nie warto zbyt mocno przesuszyć ziarna kukurydzy, to element dość oczywisty - ponieważ ziarna nabierają tendencji ponownego nawilżania się.
Zaleca się suszenie dwuetapowe
- Proponuję suszenie do wilgotności 15%, 15,5% i następnie aktywne przewietrzanie. I to daje ten efekt osiągnięcia około 14% w tym efekcie końcowym suszenia - zaleca dr Lesław Janowski.
Po wstępnym suszeniu ziarno powinno trafić do silosu, gdzie aktywne przewietrzanie schłodzi je i jednocześnie obniży wilgotność o kolejne 1-1,5%. Dzięki temu unikamy nadmiernego zużycia energii na suszarnię.
W magazynowaniu ważną rolą jest wentylacja i kontrola temperatury
Niezależnie od tego, w jaki sposób składowane jest ziano: czy w silosach, czy w magazynach płaskich kluczowym jest monitorowanie temperatury masy. O ile w halach jest to mniej uciążliwe, to w silosach metalowych trzeba temu poświęcić z pewnością więcej czasu. Duża różnica między temperaturą ziarna a tą na zewnątrz może doprowadzić do niebezpiecznego skraplania się wody.
- To jest tragiczna sytuacja. To jest właśnie najgorsza sytuacja, jaka może być. (...) Zawsze temperatura w silosie całej masy powinna być równa bądź też minimalnie różniąca się od temperatury zewnętrznej. I po to przewietrzamy - wyjaśnia Janowski.
Wentylacja powinna być stosowana z rozwagą. Nie wolno przewietrzać ziarna, gdy wilgotność powietrza na zewnątrz jest wysoka, nawet jeśli temperatura jest ujemna. Może to prowadzić do ponownego nawilżenia ziarna. Systemy pomiaru temperatury, takie jak lanca z czujnikiem, są bardzo pomocne. Przyjmuje się, że różnica temperatury między warstwami ziarna powyżej 4-5 stopni Celsjusza jest sygnałem do natychmiastowego przewietrzania.
Długość przechowywania i zagrożenie mikotoksynami
Przy prawidłowym procesie suszenia i wentylacji ziarno kukurydzy można bezpiecznie przechowywać w silosach przez około 8 miesięcy. Należy jednak pamiętać, że ciągła kontrola jest kluczowa. Nawet jeśli wilgotność ziarna jest w normie, mogło ono ulec skażeniu w początkowych fazach przechowywania.
- Tagi:
- ziarno
- magazynowanie
