Rolnicy zaczynają rezygnować z dopłat? Z systemu wyparowało ponad 140 tys. hektarów
Nie chcemy dopłat! Te dopłaty wcale mi nie są potrzebne! Gdy patrzę na te wszystkie wymogi przy ubieganiu się o dopłaty, dochodzę do wniosku, że to się nie kalkuluje! Nie będę już wnioskowało o dopłaty! - tego rodzaju komentarze cyklicznie pojawiają się pod naszymi postami informującymi o unijnym wsparciu dla rolników. Pytanie, czy ubywający z systemu Agencji rolnicy oraz hektary to efekt właśnie takich deklaracji?
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Rolnicy w złości krytykują dopłaty czy świadomie z nich rezygnują?
Sporo sygnałów o coraz mniejszym znaczeniu dopłat w dochodach rolników i chęci rezygnacji z nich płynęło do nas po tym, jak w ubiegłym roku wprowadzono dość radykalne cięcia w funduszach na ekoschematy. O wiele mniej pieniędzy na jedno gospodarstwo (zwłaszcza to o większej powierzchni) i zdecydowanie większe obwarowania spotykały się z jawnym sprzeciwem rolników. Finalnie - po środki w ramach ekoschematów sięgnęło wyraźnie mniej rolników.
Za to bardzo wzrosła liczba gospodarzy, którzy zdecydowali się zawnioskować o płatność dla małych gospodarstw. O zryczałtowaną kwotę w wysokości około tysiąca złotych do hektara (przyznawaną gospodarstwom do 5 ha) ubiegała się w 2025 roku prawie połowa wszystkich wnioskujących o dopłaty (ponad 507 tysięcy).
O tę płatność mogło zawnioskować 615 tys. rolników
Co ciekawe, jak informuje nas Leszek Szymański, wiceprezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, o te środki mogło zawnioskować jeszcze więcej rolników, bo aż 615 tysięcy. Tyle gospodarstw w Polsce, według statystyk, posiada powierzchnię nie większą niż 5 hektarów.
Dla rolników, którzy skorzystali z płatności dla małych gospodarstw, do 22 grudnia 2025 r. Agencja wydała decyzje na ponad 982 mln zł, a środki końcowe naliczone zostały dla 377 tys. Cyklicznie naliczane są kolejne kwoty.
Mniej pracy przy wnioskach o płatności dla małych gospodarstw?
Zastanawiamy się, czy większe zainteresowanie rolników tą ryczałtową formą płatności wpłynęło na przyspieszenie obsługi wniosków w Agencji, bo nie musiała weryfikować na przykład zgodności deklaracji z rzeczywistością w kontekście ekoschematów?
- Każdy wniosek podlega weryfikacji. Faktycznie, zadeklarowanie ubiegania się o przyznanie płatności dla małych gospodarstw zastępuje wszystkie inne rodzaje płatności bezpośrednich, w tym ekoschematy, i to upraszcza sam proces obsługi wniosku i naliczania płatności oraz wydania decyzji – przyznał Leszek Szymański, wiceszef ARiMR.
Więcej chętnych, bo ARiMR uprościła deklarację
I przytoczył dane, z których jasno wynika, że liczba rolników, którzy wnioskują o płatności dla „małych”, z roku na rok rośnie. W 2023 roku było takich gospodarstw 191 tys., w 2024 roku – 210 tys., a w minionym roku ponad 507 tys. Jest to, jak nas poinformował, rezultat wdrożenia systemowych rozwiązań – uproszczenia deklaracji.
- Dziś ubieganie się o ten ryczałt jest bardzo proste – wystarczy zaznaczyć jeden checkbox na wniosku o przyznanie płatności. Wpływ na liczbę takich wniosków ma też cały szereg podpowiedzi (tzw. pomocy kontekstowej) w aplikacji eWniosekPlus, która informuje rolnika, że spełnia warunki do uzyskania płatności dla małych gospodarstw – jest to realizacja postulatów rolników. W poprzednich latach trzeba było składać oświadczenia – osobny dokument, w którym rolnik deklarował, że chce tę płatność – skomentował wiceszef Agencji.
Rolnicy nie przekonali się do ekoschematów
Ekoschematy miały być tym bodźcem, który będzie przekonywał rolników do stosowania dobrych praktyk w pracy na roli na rzecz środowiska, klimatu i dobrostanu zwierząt. Tymczasem 2025 rok pokazał, że – zamiast rosnąć – zainteresowanie nimi maleje. Czy to nie oznacza, że ta nowa forma zapoczątkowana we Wspólnej Polityce Rolnej na lata 2023 - 2027 zwyczajnie nie zdała egzaminu?
- Mimo dodania nowego ekoschematu, czyli płatności do materiału siewnego i zmian w zakresie biologicznej uprawy oraz w systemach integrowanej produkcji roślinnej, ogólna liczba wniosków z ekoschematami zmalała. Jednak trzeba mieć na uwadze to, że każdy rok realizacji ekoschematów przynosi doświadczenia, a to skutkuje tym, że są one lepiej dopasowane do gospodarstwa, ich deklaracja i realizacja jest prostsza - zaznaczył Leszek Szymański.
Kurczy się obszar rolny objęty płatnościami unijnymi
Kampania dopłat 2025 pokazała jeszcze coś istotnego – z systemu ubywają nie tylko rolnicy, ale i areał upraw. W stosunku do 2023 roku liczba składanych wniosków zmalała aż o 43 tysiące. Ta tendencja wydaje się być zrozumiała, bo powszechnie wiadomo, że gospodarstwa regularnie wypadają z rynku. Rolnicy nie mają następców, decydują się na inną pracę. We wsi, w której niegdyś prawie każdy był rolnikiem, pozostaje 2-3 gospodarzy.
Dużym jednak zaskoczeniem jest spory spadek liczby hektarów, wskazywanych we wnioskach o płatności. Mowa o 140 tys. hektarów.
- W systemie ubyło nam 43 tys. rolników, ale też blisko 140 tys. ha w ramach deklarowanych gruntów. Nie były to tylko transfery ziemi do większych gospodarstw, tylko po prostu niektórzy rolnicy nie ubiegali się o płatności – podał Leszek Szymański.
I dalej wskazał, że obszar objęty płatnościami zawsze przekraczał 14 mln ha, a w roku 2025 było to mniej niż 14 mln ha.
Dlaczego jest mniej hektarów w systemie ARiMR?
Co mogło się zatem wydarzyć?
- Mogło dojść do zmiany sposobu wykorzystania tych gruntów, np. pojawiły się na nich budynki lub powierzchnia gospodarstwa spadła poniżej 1 ha, lub rolnik nie ma tytułu prawnego do danego gruntu – sprawy spadkowe itd. – wymienił wiceszef Agencji.
A może rzeczywiście jest tak, że rolnicy, jak czasem stwierdzają w rozmowach z nami, powoli zaczynają odchodzić od dopłat?
- Trudno powiedzieć. Ten temat trzeba byłoby bardziej przeanalizować, odnieść się do konkretnych gruntów, zobaczyć na ortofotomapie, czy te grunty, które były deklarowane w 2023 roku, są nadal wskazywane we wnioskach – skomentował Leszek Szymański.
Wiadome jest jednak, że rośnie średnia wielkość gospodarstwa. W 2023 roku było to 11,42 ha, w 2024 - 11,59 ha, a w 2025 - 11,75 ha.
