Kto wypadnie z dopłat? Rewolucyjne zmiany już od marca. Analizujemy ustawę "Aktywny Rolnik"
Przypomnijmy: o wspomnianym projekcie mówi się już od bardzo dawna - zapowiadał go jeszcze poprzedni minister rolnictwa w rządzie Donalda Tuska - Czesław Siekierski.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Teraz - po długim czasie, który mijał m.in. na doprecyzowniu konkretnych zapisów, także po konsultacjach ze środowiskami w branży agro - poznaliśmy ostateczny kształt rzeczonej ustawy - do Sejmu wpłynęła dokładnie 31 grudnia 2025 roku.
Teraz - pod koniec stycznia - podczas sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi odbyło się pierwsze czytanie oraz głosowanie nad rządowym projektem.
Dyskusja była burzliwa, jednak ostatecznie, większością głosów, projekt został skierowany do dalszych prac sejmowych.
- Podstawowym celem projektowanej ustawy jest poprawa warunków prowadzenia działalności rolniczej oraz zapewnienie jej stabilności poprzez lepsze ukierunkowanie wsparcia na rolników aktywnych zawodowo, to jest takich, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą, ponoszą ryzyko i koszty, i dla których ta działalność jest istotnym źródłem przychodów - zaznaczał podczas komisji, uzasadniając projekt nowej ustawy, obecny minister rolnictwa, Stefan Krajewski.
Ustawa o aktywnym rolniku. Co zawiera? W planie specjalny rejestr
No dobrze, co konkretnie zakłada wspomniany projekt ustawy, jaki trafił już pod obrady Sejmu?
Przyjrzeliśmy mu się bliżej, by sprawdzić - co ostatecznie zapisano w dokumentach, które są procedowane.
Warto od razu zaznaczyć, że planowane zmiany - to nie tylko ta ustawa. Część szczegółowych przepisów będzie jeszcze przedstawiana - m.in. w kontekście koniecznych nowych rozporządzeń.
Pewne jest jedno: po zmianach powstanie specjalny rejestr rolników aktywnych. Część osób trafi do niego z automatu - część jednak będzie musiała udowodnić, że prowadzi działalność rolniczą.
Aktywny rolnik. Jak udowodnić, że się nim jest? Założenia w ustawie
Od razu ważna uwaga na start. Rejestr nie będzie "sztywny". Zgodnie z nowym brzmieniem art. 24 ustawy o Planie Strategicznym, rolnik będzie musiał bowiem wykazać aktywność w okresie od 1 czerwca roku poprzedniego do 31 maja roku składania wniosku.
Jak to zrobić? Najprościej - poprzez faktury. Metody będą dwie: jedna polegająca na wykazaniu kosztów, druga na wykazaniu przychodów.
Pierwsza metoda: tzw. kosztowa. Chodzi po prostu o to, by udowodnić, że poniosło się określone koszty bezpośrednie w działalności rolniczej. W praktyce chodzi np. o zakup nawozów, środków ochrony roślin, paliwa, materiału siewnego, ubezpieczeń upraw czy korzystania z określonych usług (np. wynajęcie kombajnu podczas żniw).
Druga metoda: tzw. przychodowa. Chodzi tu o to, by wykazać, że uzyskaliśmy jakiś przychód ze sprzedaży wytworzonych w gospodarstwie produktów rolnych (np. faktura za sprzedaż zboża, mleka, owoców).
I teraz najważniejsze: będą określone minimalne stawki kosztów i przychodów.
O jakie konkretnie kwoty chodzi? Na razie nie są znane - minister rolnictwa ma je dopiero określić w oddzielnym rozporządzeniu, w którym zawarte będą minimalne stawki kosztów lub przychodów - w przeliczeniu na 1 hektar użytków rolnych.
Aktywny rolnik. Kto będzie nim uznany "z automatu"?
Teraz ci, którzy nie powinni się martwić, i którzy nie będą musieli nic udowadniać - bo uznani zostaną za aktywnych poprzez systemy ARiMR. W praktyce ustawa zakłada kilka takich grup rolników.
Rolnik będzie z automatu uznany za aktywnego - i nie będzie musiał nic dodatkowo udowadniać - jeśli:
- Ma zwierzęta. Co ciekawe - wystarczy obsada na poziomie 0,1 DJP na hektar. To bardzo liberalny wymóg - przykładowo dla gospodarstwa 10 ha wystarczy dosłownie jedna krowa. Uwaga! Tutaj ważne są jednak terminy - chodzi o średnią liczoną w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca roku składania wniosku.
- Jest w spółdzielni. Dotyczy to członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, spółdzielni rolników oraz grup producentów rolnych.
- Korzysta z określonych dopłat. W tym przypadku chodzi głównie płatności związane z produkcją, ekoschematy czy np. płatności ekologiczne
- Jest jeszcze "młodym rolnikiem" lub korzystał z PROW. Ci, którzy korzystali z premii dla młodych rolników, restrukturyzacji małych gospodarstw czy inwestycji zwiększających konkurencyjność - będą z automatu "kryci" (dość wspomnieć, że muszą oni i tak przez określony czas "spowiadać się" z pozyskanych wcześniej środków).
- Kupuje kwalifikowany materiał siewny. Jeśli rolnik otrzymał dopłatę do materiału siewnego w roku poprzednim - będzie zaliczony jako aktywny.
- Uczestniczy w FSDN. Tutaj chodzi o tych rolników, którzy biorą udział w unijnym systemie zbierania danych rachunkowych (pisaliśmy o nim swego czasu szerzej tutaj).
Aktywny rolnik. Rozwiązanie przejściowe dla małych gospodarstw
Teraz kluczowa informacja dla najmniejszych rolników. Według założeń, pierwszy rok obowiązywania ustawy, ma być przejściowy dla najmniejszych gospodarstw.
Zgodnie z art. 3 projektu ustawy, jeśli w 2025 roku otrzymałeś płatności bezpośrednie w łącznej kwocie nieprzekraczającej równowartości 1125 euro (ok. 4800 zł), w 2026 roku jesteś automatycznie uznany za aktywnego rolnika.
Summa summarum, rząd szacuje, że ta "taryfa ulgowa" obejmie nawet 600 tysięcy gospodarstw.
- W 2026 r. za rolników aktywnych zawodowo automatycznie będą uznawani ci rolnicy, którym w 2025 r. przyznano płatności bezpośrednie w wysokości nieprzekraczającej równowartości w złotych kwoty 1125 euro. Szacuje się, że będzie to dotyczyć około 600 tys. gospodarstw. Kwota 1.125 euro odpowiada limitowi płatności na gospodarstwo w ramach płatności dla małych gospodarstw (tj. gospodarstw do 5 ha). Jednocześnie w przypadku rolników, którzy nie otrzymali płatności bezpośrednich w 2025 r., zaproponowano, analogiczny do obecnie obowiązującego, sposób wyliczenia wysokości płatności, która będzie brana pod uwagę do wyliczenia, w celu uznania go aktywnego - czytamy wprost w uzasadnieniu ustawy, która trafiła do Sejmu.
Ale uwaga - nie jest to rozwiązanie stałe, ale jednorazowe, mające dać czas na dostosowanie się do nowych reguł.
Od 2027 roku ten parasol ochrony zniknie.
Aktywny rolnik. Co z małżonkami?
Warto jednocześnie zwrócić uwagę na rolników-małżonków. W ustawie wzięto na szczęście pod uwagę kontekst wspólnoty majątkowej małżonków. Dlatego jeśli, przykładowo, faktura za nawóz jest na męża, a o dopłaty występuje żona - to będzie się liczyć.
Rejestr aktywnych rolników
Według założeń w systemie ewidencji producentów ARiMR pojawi się w przyszłości wspomniana nowa rubryka: "Rolnik aktywny zawodowo". To właśnie ona ma ułatwiać urzędnikom weryfikację w przyszłości - ci, którzy tam trafią, będą "bezpieczni" pod względem dopłat.
Aktywny rolnik. Były konsultacje
Na koniec warto zaznaczyć, że projekt nie przeszedł bez echa podczas wcześniejszego etapu - konsultacji. Padały m.in. wprost zarzuty o nadmierną papierologię dla rolników w przyszłości - Izby Rolnicze alarmowały, że konieczność przedstawiania faktur czy umów sprzedaży to spore biurokratyczne utrudnienie. Wspomniane argumenty padały zresztą podczas niedawnego, burzliwego posiedzenia komisji rolnictwa. Burzliwie było zresztą również 22 stycznia - podczas samej dyskusji w Sejmie.
Ostatecznie jednak - prace nad ustawą trwają - a projekt legislacyjny wydaje się być de facto na ostatniej prostej. Według założeń rządu, nowe prawo ma wejść w życie już od najbliższej kampanii dopłat - czyli od marca 2026.
Do tematu będziemy wracać.
- Tagi:
- aktywny rolnik
