Kto może odziedziczyć gospodarstwo rolne? Oto co mówią przepisy
Przepisy prawne wskazują, że aktualnie do spadku można zostać powołanym na dwa sposoby, czyli w testamencie oraz na podstawie działania przepisów Kodeksu cywilnego, jeżeli testament nie został sporządzony, nie uregulował dostatecznie kwestii dziedziczenia lub też uznano go za nieważny. Kodeks cywilny zawiera również przepisy szczególne dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych, jednak stosowane są tylko w konkretnym przypadku.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Czytaj też: Zapomniane świadczenie z KRUS? Kto faktycznie może dostać dodatkowe pieniądze?
Przepisy szczególne dziedziczenia gospodarstwa. Czy nadal obowiązują?
Przepisy szczególne dotyczące dziedziczenia gospodarstwa rolnego zawarte są w art. 1058 i nast. Kodeksu cywilnego. Jednak w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2001 roku (nr P 4/99), który opublikowano 14 lutego 2001 roku, uznano, że niektóre aspekty tych uregulowań są niezgodne z konstytucją, co skutkowało tym, że w spadkach po tej dacie dziedziczenie gospodarstwa rolnego przebiega w ten sam sposób co inne składniki majątku.
Co jednak warto podkreślić, według Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy nie stanowią inaczej. W związku z tym przepisy szczególne dotyczące dziedziczenia gospodarstwa obowiązują w przypadku spadku otwartego przed 14 lutego 2001 roku.
Przepisy dla spadku otwartego przed 2001 rokiem
O jakie szczególne przepisy Kodeksu cywilnego chodzi? Art. 1058 Kodeksu cywilnego stanowi, że do dziedziczenia z ustawy gospodarstw rolnych, które obejmują grunty rolne o powierzchni przekraczającej 1 hektar, stosuje się przepisy tej ustawy dotyczące dziedziczenia z pewnymi modyfikacjami. Na czym one polegają?
Otóż, spadkobiercy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeśli w chwili otwarcia spadku stale pracują bezpośrednio przy produkcji rolnej albo mają przygotowanie zawodowego do prowadzenia produkcji rolnej, albo są małoletni lub pobierają naukę zawodu / uczęszczają do szkół, albo są trwale niezdolni do pracy.
Szczegółowe warunki dziedziczenia, które powinien spełniać spadkobierca, by móc dziedziczyć gospodarstwo rolne, określają art. 1059, 1060 oraz 1062 Kodeksu cywilnego, z kolei art. 1063 stanowi, że jeśli małżonek spadkodawcy lub też żaden z krewnych powołanych z ustawy ich nie spełnia lub osoby uprawnione do dziedziczenia są trwale niezdolne do pracy, to gospodarstwo dziedziczone jest na zasadach ogólnych.
Czytaj też: Nie masz 1 ha, a chcesz do KRUS? Wystarczy spełnić te warunki
Ponadto kodeks odsyła do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 roku w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych, gdzie wyjaśnione są pojęcia przygotowania zawodowego do prowadzenia produkcji rolnej, pobierania nauki zawodu czy trwałej niezdolności do pracy.
Dziedziczenie gospodarstwa rolnego od 2001 roku. Kto dziedziczy według ustawy?
Nadal głównym i wiążącym dokumentem, w którym spadkodawca może przekazać swoje gospodarstwo, jest testament. Jeśli jednak nie powstał lub jest nieważny, to wówczas od 14 lutego 2001 roku dziedziczenie gospodarstwa rolnego odbywa się na zasadach ogólnych, czyli tak samo, jak w przypadku innych składników majątku. Nie jest więc już konieczne spełnianie warunków do otrzymania ziemi rolnej w spadku.
Kolejność dziedziczenia gospodarstwa rolnego
Kolejność dziedziczenia gospodarstwa rolnego, które wschodzi do masy spadkowej, jest określona w art. 931–940 Kodeksu cywilnego.
Przepisy stanowią między innymi, że w pierwszej kolejności do dziedziczenia z ustawy do spadku powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek – dziedziczą w częściach równych, ale część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W przypadku gdy dziecko nie dożyło otwarcia spadku, jego udział spadkowy przypada jego dzieciom w równych częściach. Takie przepisy są stosowane odpowiednio także do dalszych zstępnych.
Jeśli spadkodawca nie ma zstępnych, to do spadku powołuje się z ustawy małżonka i rodziców. Rodzice dziedziczący w zbiegu z małżonkiem otrzymują jedną czwartą całości spadku. W przypadku, gdy ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, matka dziedzicząca w zbiegu z małżonkiem otrzymuje połowę spadku.
Czytaj też: Co trzeba robić, by zasiedzieć działkę sąsiada? Ważny wyrok Sądu Najwyższego
Natomiast w przypadku braku zarówno zstępnych, jak i małżonka, cały spadek przypada rodzicom spadkodawcy w częściach równych. Jeśli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, to jego udział spadkowy przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Z kolei w sytuacji, gdy to którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, pozostawiając wstępnych, to udział spadkowy mu przypadający przypada jego zstępnym.
Gdy jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i nie ma rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.
