Nowa choroba zbóż wykryta w Polsce. Jaka jest skala zagrożenia?

Źródło: Adobe Stock

Jak informuje Platforma Sygnalizacji Agrofagów, podczas monitoringu fitosanitarnego na terenie Polski kilkukrotnie wykryto bakterię Pantoea ananatis na liściach i pędach pszenicy zwyczajnej oraz żyta zwyczajnego. Bakteria ta jest szeroko rozpowszechniona na świecie, zwykle jednak występowała na innych gatunkach roślin. 

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Nowe zakażenia bakteryjne zbóż w Polsce

Bakteria Pantoea ananatis, którą wykryto podczas tegorocznego sezonu wegetacyjnego w pszenicy i życie to gatunek należący do rodziny Enterobacteriaceae. Patogen ten dotychczas powodował na świecie głównie choroby kukurydzy, ryżu, cebuli, bawełny i ananasa. Jednak w ostatnich latach zaczął rozprzestrzeniać się także w uprawach zbóż, szczególnie pszenicy, co oznacza, że zakres jego występowania się poszerzył.  

Czytaj też: Wielu właścicieli nieruchomości nie wie o tej opłacie. Za jej brak grożą kary

Jakie są objawy zakażenia zbóż?

Na zakażonych liściach i pędach  pszenicy i żyta w Polsce zaobserwowano objawy chlorozy i nekrozy liści, zahamowanie wzrostu, a w niektórych przypadkach również częściowe przedwczesne zasychanie kłosów. Próbki pobrane z roślin posiadających takie objawy zostały przebadane i potwierdzono w nich obecność bakterii Pantoea ananatis.

"Patogeniczność P. ananatis wiąże się z produkcją fitotoksyn, enzymów degradujących ścianę komórkową oraz zdolnością do kolonizacji tkanek naczyniowych" - podaje  Platforma Sygnalizacji Agrofagów

Z badań wynika, że bakteria może być zarówno patogenem pierwotnym, jak i oportunistycznym, który może przyczyniać się do wtórnych infekcji grzybowych.

Czytaj też:
Przełom w ochronie upraw. Rolnikom pomoże sztuczna inteligencja

Co sprzyja rozprzestrzenianiu się bakterii?

Z obserwacji naukowców wynika, że głównym czynnikiem sprzyjającym infekcji mogą być uszkodzenia tkanek roślin, zarówno te mechaniczne, jak i spowodowane żerowaniem owadów, na przykład skrzypionki zbożowej. Mogą one ułatwiać patogenom inwazję i przenoszenie bakterii między roślinami. 

Rozwojowi infekcji sprzyjają także wysokie temperatury, w granicach 20-30 stopni Celsjusza oraz wysoka wilgotność. W związku ze zmianami klimatycznymi i coraz częściej występującymi  okresami ciepłej, wilgotnej pogody w Polsce zagrożenie patogenem może rosnąć i powodować konieczność wzmożonych działań fitosanitarnych mających na celu zwalczanie i zapobieganie zakażeniom. 

Objawy zakażenia wywołanego przez bakterię Pantoea ananatis. Źródło: Platforma Sygnalizacji Agrofagów

Jaka jest skala zagrożenia nową chorobą zbóż?

Jak na razie w sezonie 2025 bakterię Pantoea ananatis na liściach i pędach pszenicy zwyczajnej oraz żyta zwyczajnego wykryto w Polsce kilkukrotnie. Próbki, w których potwierdzono zakażenie, pochodziły z kilku regionów Polski, m.in. województwa wielkopolskiego, kujawsko-pomorskiego i dolnośląskiego.

Skala strat związanych z obecnością bakterii w pszenicy w Polsce nie jest jeszcze oszacowana, ale dotychczasowe obserwacje sugerują możliwość spadku plonów spowodowanych osłabieniem kondycji roślin i zmniejszeniem masy ziaren. Konieczne są dalsze badania nad źródłami zakażenia, m.in. nad udziałem resztek pożniwnych i nasion jako potencjalnych wektorów oraz nad strategią ochrony upraw. 

Czytaj też: Jaki typ obornika pod borówkę amerykańską? I czy to w ogóle dobry pomysł?

Jak chronić zboża przed zakażeniem?

Pojawienie się Pantoea ananatis w Polsce jest sygnałem ostrzegawczym dla producentów zbóż. Wstępne zalecenia dotyczące ochrony zbóż obejmują:

• monitorowanie pól
• stosowanie płodozmianu
• unikanie nadmiernego zagęszczenia łanu
• dezynfekcję maszyn i narzędzi rolniczych, które mogą przenosić bakterie

Jak wskazują eksperci z Platformy Sygnalizacji Agrofagów, regularny monitoring plantacji i  zwiększenie częstotliwości badań będą kluczowe, aby ocenić potencjalną skalę zagrożenia i opracować skuteczne metody ochrony upraw przed nowym czynnikiem chorobotwórczym.