To ziarno dostarcza więcej energii w żywieniu bydła niż większość innych zbóż
Wzrost wydajności krów mlecznych wiąże się z rosnącym zapotrzebowaniem na energię w dawce pokarmowej. W sytuacjach, gdy konieczne jest ograniczenie udziału kiszonki kukurydzianej lub stosowanie pasz o niższej zawartości skrobi, hodowcy oraz doradcy żywieniowi poszukują alternatywnych źródeł energii, pozwalających utrzymać odpowiedni poziom produkcji i zdrowotności stada.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Skrobia – ponad 70% suchej masy
Ziarno kukurydzy stanowi doskonały składnik dawek pokarmowych, szczególnie chętnie wykorzystywany przy komponowaniu mieszanek treściwych przygotowywanych zarówno w gospodarstwach, jak i w mieszalniach pasz. To zboże o najwyższej wartości energetycznej, wynikającej z dużej zawartości skrobi – stanowiącej ponad 70% suchej masy. Około połowa tej skrobi ulega rozkładowi w żwaczu, a reszta rozkładana jest w jelicie cienkim, co czyni ją cennym, ale też specyficznym źródłem energii.
Stopień dostępności skrobi kukurydzianej zależy w pewnym stopniu od samego rozdrobnienia ziarna. Przetrącenie, zgniecenie lub zmielenie zwiększają strawność i poprawiają wykorzystanie składników pokarmowych przez zwierzęta. Wraz ze wzrostem stopnia rozdrobnienia ziarna rośnie także jego strawność, co ma istotne znaczenie przy bilansowaniu żywienia wysokowydajnych krów mlecznych.
Kukurydza, mimo wysokiej wartości pokarmowej, stanowi czasem surowiec problematyczny pod względem zbioru i przechowywania. W warunkach klimatycznych Polski jej zbiór przypada zazwyczaj na drugą dekadę października, kiedy wilgotność ziarna jest zbyt wysoka, aby możliwe było jego bezpośrednie magazynowanie.
Konieczność dosuszania plonu wiąże się z dużym zużyciem energii, co w niektórych przypadkach może zwiększyć koszt końcowy surowca nawet o 30%. Niekiedy dodatkowym ograniczeniem jest brak odpowiednich warunków do przechowywania śruty kukurydzianej - szczególnie w gospodarstwach, które nie dysponują silosami lub wystarczająco dużymi zadaszonymi magazynami.
Alkalizacja ziarna kukurydzy
Jednym z procesów, jakim można poddać ziarno kukurydzy, jest alkalizacja. To proces, który można stosować analogicznie jak w przypadku innych zbóż. Polega on na dodaniu do ziarna o wilgotności około 16–20% (niekiedy nawet 25–35%) substancji alkalizujących, prowadzących do wytworzenia amoniaku. W wyniku jego reakcji z dwutlenkiem węgla powstaje dwuwęglan amonu, który stabilizuje środowisko materiału paszowego.
Najczęściej podkreślaną zaletą tego rozwiązania jest wzrost zawartości białka surowego w suchej masie alkalizowanego ziarna o około 5%, co pozwala na ograniczenie udziału śrut wysokobiałkowych w dawkach pokarmowych. Dodatkowo, materiał taki charakteryzuje się wysokim pH (8,3–9,3) oraz dobrymi właściwościami buforującymi. Jest to szczególnie istotne w żywieniu bydła mlecznego, gdyż pomaga ograniczyć występowanie kwasicy żwacza, co może przełożyć się na poprawę wykorzystania włókna z pasz objętościowych sprzyjając wzrostowi zawartości tłuszczu w mleku.
Warto również zaznaczyć, że alkalizacja przez znaczne podniesienie pH materiału hamuje rozwój pleśni, co ogranicza ryzyko występowania mykotoksyn – jednego z czynników negatywnie wpływających na zdrowotność i wydajność krów mlecznych.
Po przeprowadzeniu procesu alkalizacji ziarno kukurydzy należy odpowiednio zabezpieczyć, aby utrzymać jego wysoką jakość i stabilność mikrobiologiczną. Kluczowe jest hermetyczne zamknięcie materiału bezpośrednio po aplikacji środka alkalizującego, co zapobiega ulatnianiu się amoniaku i wnikaniu wilgoci z otoczenia. W takich warunkach ziarno powinno pozostać szczelnie zamknięte przez około 2–3 tygodnie, co umożliwia zakończenie reakcji chemicznych i pełną stabilizację paszy. Najczęściej stosowaną metodą przechowywania są rękawy foliowe i worki typu big bag wyłożone folią, które zapewniają odpowiednią szczelność i pozwalają na wygodne dozowanie materiału w trakcie użytkowania.
Oczywiście należy ściśle przestrzegać zaleceń producenta preparatu alkalizującego, zarówno w zakresie przebiegu samego procesu, jak i późniejszego magazynowania przygotowanej paszy, aby zapewnić jej pełną stabilność, bezpieczeństwo oraz zachowanie wartości pokarmowej.
Kiszenie jako skuteczna metoda konserwacji ziarna kukurydzy
Kiszenie, powszechnie stosowane do utrwalania materiałów paszowych, znajduje również szerokie zastosowanie w konserwowaniu ziarna kukurydzy. Metoda ta pozwala znacząco ograniczyć koszty związane zarówno z procesem suszenia, jak i transportem materiału do suszarni. Dodatkowo umożliwia uzyskanie surowca o wysokiej wartości żywieniowej, który może stanowić cenne uzupełnienie tradycyjnych kiszonek z całych roślin kukurydzy.
Ziarno poddane procesom fermentacyjnym charakteryzuje się wysoką strawnością, dobrą smakowitością oraz uznawane jest za komponent bezpieczny dla bydła mlecznego. W żywieniu krów wysokowydajnych maksymalna dawka takiego materiału wynosi zazwyczaj około 5 kg na sztukę dziennie, w zależności od bilansu całej dawki pokarmowej.
Tak jak w przypadku kiszonki z całych roślin kukurydzy, również przy zbiorze kukurydzy na ziarno – zarówno suszone, jak i kiszone – kluczowe znaczenie ma właściwy termin zbioru. Ziarno przeznaczone do zakiszania można zbierać nawet około dwóch tygodni wcześniej niż ziarno przeznaczone do przechowywania w postaci suchej.
Wskaźnikiem wizualnym osiągnięcia dojrzałości jest pojawienie się tzw. czarnej plamki u nasady ziarniaka. W momencie zbioru na kiszone ziarno wilgotność powinna mieścić się w zakresie 25–35%. Warto pamiętać, że zbyt wysoka zawartość wody może powodować problemy techniczne podczas rozdrabniania ziarna.
Kiszonki jakie można przygotować z kukurydzy
LKS (Liesch Kolben Schrot) to kiszonka przygotowywana z kolb kukurydzy wraz z koszulkami. Charakteryzuje się najwyższą zawartością włókna surowego – na poziomie około 15%. Zbiór przeprowadza się w terminie zbliżonym do zbioru kukurydzy na kiszonkę z całej rośliny. Technologia ta nie jest jednak w Polsce rozpowszechniona, głównie ze względu na ograniczoną dostępność specjalistycznych maszyn. W praktyce często stosuje się wysokie cięcie rośliny standardową sieczkarnią, co pozwala na częściowe odwzorowanie efektu LKS.
CCM (Corn Cob Mix) obejmuje zbiór całych, wilgotnych kolb, które po pozbawieniu koszulek są rozdrabniane. Uzyskany materiał zawiera mniej włókna surowego niż LKS (zazwyczaj 3–10%) oraz cechuje się wyższą zawartością suchej masy. W efekcie uzyskuje się paszę o większej koncentracji energii, chętnie stosowaną w żywieniu bydła mlecznego i opasów.
Kiszone ziarno kukurydzy występuje w postaci śrutowanej lub gniecionej i charakteryzuje się najniższą zawartością włókna – porównywalną z suchym ziarnem kukurydzy – oraz najwyższą wartością energetyczną spośród wszystkich opisanych wariantów.
Metody przechowywania
Wszystkie wymienione rodzaje materiału kiszonego przechowuje się najczęściej w rękawach foliowych, rzadziej w silosach przejazdowych. W przypadku kiszonego ziarna kukurydzy istnieje również możliwość magazynowania w workach typu big-bag, od wewnątrz wyłożonych cienką folią, co umożliwia łatwy transport i wygodne gospodarowanie paszą. Tak przygotowany surowiec może być bezpiecznie przechowywany na zewnątrz przez cały sezon, bez istotnej utraty wartości odżywczej (Straty składników pokarmowych przy odpowiednio przeprowadzonym procesie zakiszania są minimalne: 2-3%).
Rosnąca popularność suchego i kiszonego ziarna kukurydzy w żywieniu bydła
W ostatnich latach obserwuje się systematyczny wzrost zainteresowania wykorzystaniem suchego i kiszonego ziarna kukurydzy oraz CCM (Corn Cob Mix) w żywieniu bydła mlecznego i opasowego. Zjawisko to wynika przede wszystkim z wysokiej koncentracji energii w jednostce paszy – 1 kg ziarna kukurydzy dostarcza więcej energii niż większość innych zbóż wykorzystywanych w żywieniu przeżuwaczy.
Warto również podkreślić bardzo korzystny plon z hektara, który w przypadku kukurydzy może sięgać nawet 10–13 ton suchego ziarna. Oznacza to znacznie większą produkcję energii z jednostki powierzchni w porównaniu z tradycyjnymi zbożami podstawowymi, takimi jak pszenica czy jęczmień. Z tego względu kukurydza staje się coraz częściej wybieranym surowcem w gospodarstwach nastawionych na produkcję mleka i mięsa.
Aktualne ceny rynkowe kształtują się następująco: wilgotne ziarno kukurydzy kosztuje średnio 400–500 zł/t, natomiast kiszone ziarno — 600–700 zł/t, w zależności od regionu kraju. Suche ziarno kukurydzy można zakupić za ok 700-800 zł/t.
- Tagi:
- żywienie bydła
- bydło
