To kluczowy czynnik, by uzyskać dobrą wydajność mleka

Źródło: Canva

Aminokwasy, które tworzą białka, są obok energii podstawowym składnikiem dawki pokarmowej dla krów mlecznych. Ich rola jest szczególnie ważna, ponieważ wpływają na wydajność mleka, a także jego skład, co przekłada się bezpośrednio na aspekty ekonomiczne. 

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

W żywieniu bydła mlecznego istotne jest rozróżnienie białka na żwaczowe i chronione, ponieważ to pierwsze rozkładane jest w żwaczu, natomiast drugie - dopiero w jelicie cienkim, gdzie również jest wchłaniane.

Dlatego nie chodzi tylko o to, ile białka zawiera pasza, ale przede wszystkim o to, jaki profil aminokwasowy dostarcza po przejściu przez cały układ pokarmowy. Dostarczone w odpowiedniej ilości białko chronione o wysokiej wartości biologicznej  jest wręcz niezbędne do produkcji wysokiej jakości mleka oraz utrzymania zdrowia krów. 

Wyróżniamy 3 najważniejsze aminokwasy, które są bezsprzecznie kluczowe dla syntezy białka mleka, stanowiąc ich podstawowe cegiełki budulcowe. Lizyna, metionina oraz treonina, o których mowa, to aminokwasy egzogenne, których krowa sama nie wyprodukuje, dlatego musi je otrzymać w paszy.

Oprócz wydajności mlecznej oraz wpływu na jakość mleka aminokwasy te oddziałują na funkcje wątroby takie jak: redukcja stłuszczenia, wzmacniają odporność, zwiększają płodność, ograniczają ryzyko chorób metabolicznych takich jak ketoza.

Czym są w ogóle aminokwasy i jaką pełnią funkcję u bydła mlecznego?

Aminokwasy to nic innego jak organiczne związki chemiczne będące podstawowymi składnikami białek, zawierające grupę aminową i karboksylową. Niezbędne są do budowy tkanek oraz prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych w organizmie.

Podział aminokwasów:

• Egzogenne (niezbędne) - to aminokwasy, których organizm nie jest w stanie samodzielnie syntetyzować w wystarczającej ilości, dlatego muszą być dostarczane z paszą.
• Endogenne - to aminokwasy, które organizm może wytwarzać samodzielnie, natomiast u krów wysokowydajnych ich synteza może być niewystarczająca, dlatego mogą wymagać dodatkowego dostarczenia z dawką pokarmową.

Rola aminokwasów w produkcji mleka

Aminokwasy są bezpośrednimi prekursorami białka mleka. Ilość oraz ich proporcje dostępne w jelicie cienkim decydują o efektywności syntezy kazeiny i białek serwatkowych w gruczole mlekowym. Szczególne znaczenie mają lizyna i metionina, których niedobór ogranicza wykorzystanie pozostałych aminokwasów.

Odpowiednie bilansowanie aminokwasów wpływa na zwiększenie wydajności mlecznej, poprawę zawartości białka w mleku oraz lepsze wykorzystanie azotu, co przekłada się na zdrowie krów i ekonomikę produkcji.

Regenerują tkanki

Aminokwasy pełnią kluczową rolę w regeneracji tkanek, ponieważ są podstawowym materiałem budulcowym białek niezbędnych do odbudowy komórek i struktur organizmu. Aminokwasy takie jak np. metionina czy lizyna uczestniczą w procesach naprawczych mięśni, nabłonków, skóry, racic oraz narządów wewnętrznych, szczególnie w okresach zwiększonego obciążenia organizmu, takich jak wczesna laktacja, poród czy rekonwalescencja. Odpowiednia podaż aminokwasów, zwłaszcza egzogennych, wspiera syntezę enzymów i hormonów, przyspiesza gojenie mikrouszkodzeń, co ma bezpośredni wpływ na zdrowie, kondycję i długowieczność krów mlecznych.

Aminokwasy kształtują odporność

Tutaj aminokwasy odgrywają istotną rolę w kształtowaniu odporności krów poprzez syntezę białek układu immunologicznego, takich jak cytokiny, przeciwciała, a także enzymy obronne. Odpowiednia ich podaż wspiera zdolność organizmu do zwalczania infekcji.

Szczególne znaczenie mają m.in. glutamina, treonina i metionina, które posiadają działanie antyoksydacyjne oraz regenerują tkanki. Niedobór aminokwasów zwiększa podatność na choroby co może negatywnie wpływać na wydajność krów mlecznych.

Dla funkcjonowania wątroby i żwacza

W wątrobie aminokwasy uczestniczą w syntezie białek, enzymów oraz związków niezbędnych do detoksykacji organizmu i prawidłowego metabolizmu tłuszczów oraz energii. Szczególne znaczenie ma metionina, która wspiera pracę wątroby i zapobiega jej stłuszczeniu, zwłaszcza w okresie okołoporodowym.

W żwaczu aminokwasy i azot paszowy są wykorzystywane przez mikroorganizmy do syntezy białka mikrobiologicznego, stanowiącego główne źródło aminokwasów dla krowy. 

Odpowiedni bilans aminokwasów w dawce wpływa na stabilność fermentacji żwaczowej oraz efektywne wykorzystanie paszy.

Jak widzimy aminokwasy odgrywają kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu krowy - uczestniczą w syntezie białka mleka, regeneracji tkanek, wspierają odporność oraz prawidłowe funkcjonowanie wątroby i żwacza. Ich obecność i odpowiedni bilans decydują o zdrowiu, kondycji i wydajności zwierząt.

Jednak sama ilość białka w dawce nie gwarantuje pełnego wykorzystania aminokwasów. Istotne znaczenie mają aminokwasy limitujące, czyli te, których niedobór w paszy ogranicza syntezę białka mleka, nawet jeśli pozostałe aminokwasy są dostępne w nadmiarze. U krów mlecznych najczęściej są to metionina oraz lizyna, które w odpowiednich proporcjach pozwalają maksymalnie wykorzystać potencjał produkcyjny stada i zapewnić efektywne funkcjonowanie organizmu.

Niedobór aminokwasów limitujących prowadzi do spadku wydajności mlecznej. Krowy produkują o wiele mniej mleka, a jego skład ulega zdecydowanemu pogorszeniu. 

Jakie są źródła aminokwasów w dawce pokarmowej?

Wyróżniamy naturalne źródła białka (aminokwasów) w żywieniu krów mlecznych oraz aminokwasy chronione, które znajdziemy w formie preparatów dodawanych do pasz.

Te pierwsze dostarczane są zarówno w postaci pasz objętościowych,  jak i treściwych, które różnią się strawnością oraz zawartością aminokwasów. Naturalne źródła białka obejmują śrutę sojową, która wyróżnia się wysoką wartością energetyczną, jest bogata w lizynę, co czyni ją bardzo dobrze przyswajalnym białkiem roślinnym. Również dobrym źródłem białka roślinnego jest śruta rzepakowa zawierająca metioninę, jednak stosowana jest w dawkach ograniczających ze względu na obecność glukozynolanów, które w nadmiarze mogą działać antyodżywczo oraz toksycznie. Kolejna to śruta słonecznikowa oraz groch, które stosuje się aby uzupełnić profil aminokwasowy dawki.

Pasze objętościowe takie jak lucerna, siano wysokobiałkowe, koniczyna są źródłem białka rozkładalnego w żwaczu, które wspiera syntezę białka mikrobiologicznego.

Dzięki różnorodności możliwe jest zbilansowanie dawki pod kątem aminokwasów egzogennych, zapewnienie zdrowia krów i maksymalnej wydajności mlecznej. 

Zaś aminokwasy chronione mogą występować naturalnie w niektórych paszach lub być dodawane jako suplementy przemysłowe do pasz. Główne źródła to śruta sojowa i rzepakowa o wysokiej odporności na rozkład w żwaczu. Wysokiej jakości śruta sojowa z procesów przemysłowych może zawierać więcej aminokwasów dostępnych w jelicie cienkim. Kolejnymi są pasze poekstrakcyjne takie jak makuchy sojowe i rzepakowe czy też niektóre pasze strączkowe lub kiełki zbóż.

W żywieniu krów mlecznych używa się również suplementów ruminochronionych czyli metioniny chronionej oraz lizyny chronionej w formie preparatów dodawanych do TMR czy pasz.

Charakteryzują się tym, że są chemicznie lub fizycznie zabezpieczone (otoczki lipidowe, mikrokapsułki), dzięki czemu trafiają do jelita cienkiego w niezmienionej postaci. Są to najpewniejsze źródła aminokwasów chronionych w porównaniu do naturalnych źródeł paszowych, ponieważ te drugie mogą jedynie częściowo pokrywać zapotrzebowanie, zwłaszcza w okresach wysokiej wydajności mlecznej.

O czym pamiętać podczas bilansowania dawki pokarmowej u krów mlecznych? Najważniejsze aspekty.

• Regularnie badaj zawartość białka surowego i aminokwasów w paszach treściwych i objętościowych
• Dopasowuj dawkę białka i aminokwasów do faz laktacji: krowy we wczesnej laktacji mają najwyższe zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne
• W okresach wysokiej wydajności mlecznej warto stosować aminokwasy chronione, aby uzupełnić niedobory lizyny i metioniny
• W przypadku spadku parametrów mlecznych warto przeanalizować profil aminokwasowy dawki i rozważyć suplementację
• Stosuj pasze o wysokiej wartości biologicznej białka, np. śrutę sojową, rzepakową, lucernę
• Korzystaj z programów żywieniowych do precyzyjnego bilansowania aminokwasów, zwłaszcza lizyny i metioniny

Aminokwasy są kluczowe dla maksymalizacji wydajności mlecznej i efektywnego wykorzystania paszy. Umożliwiają pełną syntezę białka mleka, wspierają regenerację tkanek i odporność, a także prawidłowe funkcjonowanie wątroby i żwacza.

Szczególne znaczenie mają aminokwasy limitujące, takie jak lizyna i metionina. Ich niedobór ogranicza produkcję mleka i obniża zawartość białka w mleku, co bezpośrednio wpływa na rentowność hodowli. Stosowanie aminokwasów chronionych oraz precyzyjne bilansowanie dawki pozwala zwiększyć wydajność mleczną, poprawić jakość mleka i optymalizować koszty żywienia, przynosząc wymierne korzyści ekonomiczne.

Czytaj też:
Najdroższe krowy świata. Nie uwierzysz, ile kosztują