Przez tę chorobę upadło tysiące polskich gospodarstw. Zatrważające dane o ASF
Raport powstał na zlecenie Krajowego Związku Pracodawców Producentów Trzody Chlewnej POLPIG. Autorami opracowania są: Benedykt Pepliński, Janusz Wojtczaka, Zygmunt Pejsak oraz Grzegorz Woźniakowski.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
11 lat walki z ASF i nadal duża liczba ognisk
Wirus ASF pojawił się w Polsce w lutym 2014 r. W ciągu ponad dekady choroba stała się problemem ogólnokrajowym, obejmując 14 z 16 województw i wpływając nie tylko na producentów trzody, ale na cały łańcuch wartości - od pasz, przez przetwórstwo, po eksport. Mimo coraz bardziej rygorystycznych zasad bioasekuracji, regularnych kontroli i ograniczeń w handlu, liczba ognisk w stadach świń utrzymuje się na wysokim poziomie i nic nie zapowiada, żeby sytuacja ta miała się zmienić.
- ASF w Polsce nie jest już tylko problemem weterynaryjnym to zjawisko gospodarcze, społeczne i administracyjne, które od lat testuje granice wytrzymałości rolników i efektywność państwowych instytucji – mówi prof. Benedykt Pepliński z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
ASF w 575 polskich gospodarstwach i tysiące wybitych świń
Do tej pory Afrykański Pomór świń (ASF) został stwierdzony w 576 gospodarstwach na terenie kraju. W sumie wybito blisko 210 tysięcy świń, których wartość szacuje się na ponad 106 milionów złotych. To nie tylko liczby - za każdą z nich kryją się dramaty polskich rodzin, które w jednej chwili traciły dorobek życia, a nierzadko także motywację do kontynuowania działalności. Na tym jednak straty się nie kończyły. W tzw. stadach kontaktowych, czyli tych, które miały styczność z zakażonymi, również podejmowano decyzje o likwidacji zwierząt, nawet jeśli nie wykryto tam wirusa. W ten sposób zlikwidowano kolejne 300-400 tysięcy świń, co oznacza następne 160–213 milionów złotych strat. Średni koszt jednego ogniska ASF w gospodarstwie to od 530 do 630 tysięcy złotych, lecz - jak zwracają uwagę autorzy raportu, prawdziwy ciężar epidemii stanowią koszty pośrednie, odczuwalne przez całą branżę trzodziarską i budżet państwa.
- ASF nie uderza wyłącznie w tych, którzy mieli pecha znaleźć się, na czerwonej mapie". Zmusza wszystkich producentów do życia w permanentnej niepewności i pod presją coraz surowszych przepisów. W strefach zapowietrzonych i zagrożonych obowiązuje szereg restrykcji administracyjnych, które skutecznie paraliżują handel i logistykę. Dla rolników oznacza to miesiące przestojów, niższe ceny skupu i utracone dochody - informuje dr inż. Janusz Wojtczak - hodowca trzody chlewnej i wiceprezes POLPIG.
Naukowcy podają, że w ciągu jedenastu lat obowiązywania stref ASF średnia cena tuczników w tzw. strefach czerwonych była niższa o około 70 groszy za kilogram niż w regionach wolnych od wirusa.
„W skali kraju przełożyło się to na 2,2-3,3 miliarda złotych strat. Kolejne 73 miliony złotych to efekt przymusowego wstrzymania sprzedaży zwierząt - gdy z powodu blokad sanitarnych tuczniki przerastały, a ich wartość rynkowa spadała” – piszą autorzy opracowania.
- Nie mniej dotkliwa okazała się biurokracja, która rosła z każdym rokiem. Rolnicy musieli poświęcać dziesiątki godzin rocznie na wypełnianie formularzy, przygotowywanie się do kontroli, aktualizowanie planów bioasekuracji i uzyskiwanie świadectw zdrowia zwierząt. W sumie koszt „papierowego ASF-u” szacuje się na ponad 1,6 miliarda złotych, a same obowiązkowe świadectwa zdrowia pochłonęły 430 milionów złotych. Do tego dochodzą koszty bioasekuracji, które pochłonęły już 4,0-4,2 mld zł, utracone zyski wynikające z braku produkcji, utracone rynki eksportowe - wylicza prof. Benedykt Pepliński.
"W efekcie, tylko po stronie hodowców, bilans strat do 2024 roku związanych z ASF wynosił 8,5-9,8 miliarda złotych. W tym roku będzie to kolejne około 1,5 mld zł. Ale liczby nie oddają w pełni skutków społecznych tej epidemii. ASF szczególnie dotknął małych i średnich producentów, dla których produkcja świń była często jedynym źródłem dochodu. W ciągu 11 lat z mapy Polski zniknęły tysiące rodzinnych gospodarstw, a w wielu regionach upadek produkcji trzody oznaczał również zamknięcie lokalnych ubojni, zakładów paszowych czy punktów skupu" - twierdzą autorzy raportu
Tempo spadku produkcji w regionach dotkniętych ASF było ponad dwukrotnie wyższe niż w obszarach wolnych od choroby.
Miliardy z budżetu państwa na walkę z ASF
W ciągu jedenastu lat walki z wirusem państwo wydało 8,2 miliarda złotych na zwalczanie choroby, odszkodowania i programy bioasekuracyjne. W kwotę tę wchodzą m.in.: odszkodowania dla hodowców, koszty likwidacji ognisk, wypłaty dla firm usługowych, utylizacja zwierząt, środki na inspekcje weterynaryjne, a także finansowanie licznych programów informacyjnych i prewencyjnych.
„Jeśli doliczyć do tego koszt obsługi długu publicznego wynikający z konieczności finansowania tych wydatków - około 1,2 miliarda złotych łączny ciężar finansowy dla budżetu centralnego wynosi dziś 9,4 miliarda złotych. To suma porównywalna z rocznym budżetem całego Ministerstwa Rolnictwa albo równowartość trzech lat dopłat bezpośrednich do inwestycji w rozwój wsi” – piszą autorzy opracowania.
Z ekonomicznego punktu widzenia oznacza to, że koszty ASF przekroczyły już 20 miliardów złotych – biorąc pod uwagę zarówno straty poniesione przez rolników, jak i wydatki państwa.
- Gdyby te środki zostały przeznaczone na rozwój krajowej produkcji prosiąt, poprawę dobrostanu zwierząt i modernizację gospodarstw, Polska mogłaby dziś być samowystarczalna w zakresie surowca wieprzowego. Tymczasem ogromna część tych pieniędzy została skonsumowana przez administrację, procedury i działania doraźne, które nie rozwiązały problemu u jego źródła. ASF wciąż jest z nami, a koszty jego zwalczania stale rosną - przekonuje Aleksander Dargiewicz - prezes POLPIG.
Hodowca świń: Wydajemy pieniądze na walkę z ASF a rezultatów nie ma
Prezentacji danych przysłuchiwał się przedstawiciel hodowców świń. Bogusław Prałat w rozmowie z „Wieściami Rolniczymi” powiedział, że cieszy się, że po raz pierwszy powstała tak wiarygodny i profesjonalny raport na temat ekonomicznych skutków ASF dla polskiego rolnictwa.
- Przeraża mnie skala strat. Przez te 11 lat choroba już nam trochę spowszechniała. Z opracowania wynika, że rolnicy ponieśli 10 miliardów zł strat. Sam jestem praktykiem, poniosłem straty i wiem, że one są realne. Wydajemy pieniądze na walkę z wirusem, a nie ma rezultatów. Często niestety te pieniądze nie są kierowane tam, gdzie powinny – ocenił Bogusław Prałat, prezes Polskiego Związku Niezależnych Producentów Świń.
Podsumowanie kosztów i strat w latach 2014-2024
- brak rekompensaty za przymusowy ubój – 0,075 mld zł
- utracony dochód z powodu zamknięcia ferm – 0.037 -0,044 mld zł
- niższa cena w czerwonych strefach – 2,20 – 3,29 mld zł
- przerośnięcie tuczników – 0,073 mld zł
- rezygnacja z produkcji świń – 0,54 mld zł
- dodatkowy czas pracy – 11, mld zł
- dodatkowe dokumenty – 0,43 mld zł
- Tagi:
- trzoda chlewna
- POLPIG
- ASF
- świnie
