Jaki system odchowu cieląt wybrać? Od tego zależy przyszła wydajność mleczna

Źródło: wiescirolnicze.pl

W zależności od tego, jak żywimy i utrzymujemy cielę w pierwszych tygodniach po urodzeniu, taka będzie wydajność mleczna przyszłej krowy. Oczekuje się podwojenia masy ciała po ukończeniu 8 tygodni życia cielęcia. Po ukończeniu 3 miesięcy życia masa powinna wynosić 100-110 kg. Do kontroli przyrostów może posłużyć też pomiar obwodu klatki piersiowej. Poniższa tabela przedstawia oczekiwane pomiary w poszczególnych etapach rozwoju.

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Prawidłowe przyrosty na początku życia wpływają na zwiększenie wydajności mlecznej w laktacji nawet o 4l/dzień. Cielęta leczone dwukrotnie w okresie odchowu mają mniejsze o 5% prawdopodobieństwo dożycia 1 laktacji, a także mniejsze aż o 8% prawdopodobieństwo dożycia 2 i każdej kolejnej laktacji (Rossini, 2004). Zatem prawidłowy odchów cieląt to również duża szansa na poprawę długowieczności krów.
Pierwsze trzy miesiące życia są kluczowe, ponieważ wtedy intensywnie rozwijają się najważniejsze organy, co programuje zwierzę na wyższą wydajność w dorosłym życiu.

Stymulacja rozwoju przewodu pokarmowego w trakcie odchowu cieląt

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na zdrowie i kondycję cieląt jest prawidłowe ich żywienie w poszczególnych okresach ich rozwoju, a zwłaszcza w okresie stymulacji rozwoju przewodu pokarmowego. Przewód pokarmowy cielęcia po urodzeniu wygląda zupełnie inaczej niż u dorosłego przeżuwacza. Najlepiej rozwiniętą częścią jest trawieniec, a stosunek jego objętości do objętości przedżołądków (żwacza, czepca, ksiąg) wynosi 70:30. Stosunek ten jednak z czasem się zmienia i w wieku około 3 miesięcy proporcje tych części żołądka wynoszą 15:85, a u dorosłych przeżuwaczy - 10:90.
Przy omawianiu systemów odchowu należy rozpocząć od określenia celów odchowu jałówek:

Podstawowy podział systemów odchowu cieląt opiera się na długości karmienia mlekiem lub preparatem mlekozastępczym i w zależności od tego może być:

• tradycyjny

• intensywny

• skrócony

Tradycyjny system odchowu cieląt

System tradycyjny polega na pojeniu siarą przez okres 0-4 dni w ilości 10% masy ciała do 6 godzin po urodzeniu. Ważna jest minimalna ilość pobranej siary, dlatego jeżeli cielę nie chce samo pić, to wlewamy siarę sondą. Następnie poimy cielęta mlekiem pełnym przez 5-10 dni. Do końca 3 miesiąca życia (90 dni )ma miejsce pojenie preparatem mlekozastępczym w ilości 5-8L (600-800 gramów proszku).

Cechy dobrego preparatu mlekozastępczego:

• skład oparty na mleku w proszku w pierwszym miesiącu życia, później na tłuszczu zwierzęcym i białku soi

• 20-30% białka w SM

• 15-17% tłuszczu w SM

• probiotyki, prebiotyki

• preparaty immunologiczne

• karoten

• maślan sodu

• siemię lniane

• substancje przeciwbiegunkowe

• witaminy

• stała jakość i wartość

Od 2 tygodnia skarmiamy pasze stałe np. gnieciony owies oraz siano łąkowe dobrej jakości. Po zakończeniu 14 dnia życia wprowadza się mieszankę treściwą typu CJ w formie sypkiej o zawartości 21% białka. Wadami tego systemu są: duże koszty odchowu na mleku, opóźnienie rozwoju żwacza, możliwość wystąpienia biegunek.

Intensywny system odchowu cieląt

System intensywny inaczej przyspieszony polega na podawaniu cielętom siary 0-4 dni, a następnie podawaniu bardzo dużych dawek specjalistycznego wysokobiałkowego (26-28% b.o. i 15 % tł. s.) preparatu mlekozastępczego (900-1200 gramów proszku). Poprzez podawanie takiego pójła w systemie do woli osiągamy wysokie przyrosty w pierwszych tygodniach życia (ok. 1 kg/dzień). Stosujemy także mieszankę treściwą granulowaną typu starter lub starter + ziarno do woli. Ważne jest, żeby cielęta miały stały dostęp do wody. W systemie tym nie stosujemy siana. Dzięki wysokim przyrostom osiągamy lepsze wykorzystanie paszy przez cielęta oraz przyspiesza się termin pierwszego krycia i obniża wiek pierwszego wycielenia. Wadami tego systemu jest duży koszt żywienia, opóźnienie rozwoju błony śluzowej żwacza oraz mniejsze pobranie paszy treściwej (ze względu na duże ilości pójła), częstsze przypadki biegunek zwłaszcza w okresie okołoodsadzeniowym.

Skrócony system odchowu cieląt

System skrócony polega na podawaniu cielętom siary przez 0-4 dni. W tym systemie dążymy do zmniejszenia kosztów odchowu poprzez:

• zastąpienie mleka pełnego tańszymi preparatami mlekozastępczymi (od 5 dnia życia)

• stosowanie ograniczonych dawek pójła 5-6 L

• wczesne odsadzenie cieląt od pójła 40-45 dzień życia

• skarmianie pasz stałych do woli (starter) od 4-5 dnia życia (pasza stała jest tańsza od mleka czy preparatu mlekozastępczego, a przygotowanie mniej czasochłonne)

• zdrowotność (żwacz jest zdrowszy bez mleka)

• system utrzymania (zmiana karmienia z indywidualnego na grupowe)

Wczesne odsadzenie cieląt w tym modelu odchowu jest możliwe poprzez pobranie przez nie określonej ilości pasz stałych, a to wynika z zakresu rozwoju przewodu pokarmowego, szczególnie żwacza. Podstawę żywienia stanowi tutaj mieszanka starter w postaci granulatu paszy treściwej o zawartości powyżej 20 % b.o. w SM + całe ziarno kukurydzy i owsa (udział 25-30% w całej mieszance). Można również podawać mieszankę starter typu musli z dodatkiem całych lub gniecionych ziaren zbóż poddanych obróbce termicznej. Podawanie cielętom pasz treściwych, w tym ziarna kukurydzy przyspiesza rozwój przedżołądków, a zwłaszcza żwacza. W żwaczu dochodzi do fermentacji propionowej i masłowej, a kwasy propionowy i masłowy stymulują rozwój brodawek żwaczowych. Dodatkowo próba rozgryzania/rozcierania całych ziaren zbóż przez cielęta służy rozwojowi mięśni żuchwy, a także pośrednio mięśni żwacza. W systemie tym siano lub kiszonki czy TMR stosujemy dopiero po odsadzeniu cieląt od mleka (powyżej 40-45 dnia). Ważne dla prawidłowego rozwoju mikroflory jest, aby cały czas była dostępna czysta, świeża woda w systemie do woli. Zaleca się by na każdy 1 kg pobranego startera cielę miało możliwość pobrania 4 l wody.

Komponenty startera dla cieląt:

• śruta poekstrakcyjna sojowa, rzepakowa, lniana

• śruty zbożowe (owies, jęczmień, pszenżyto, pszenica, kukurydza)

• otręby pszenne

• wywary zbożowe

• drożdże

• melasa

• produkty uboczne przemysłu mleczarskiego

• probiotyki

• dodatki zapachowo-smakowe

• premiks mineralno-witaminowy

• dodatek siekanej paszy objętościowej (siana)

Najważniejszym komponentem startera jest kukurydza, dzięki której cielęta mają wyższe pH żwacza, co zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia kwasicy u cieląt.

Cielę może być odsadzone, gdy pobiera minimum 1,5 kg mieszanki treściwej/dzień. Dlatego tak ważne jest, aby regularnie kontrolować pobranie pasz przez cielęta. W praktyce sprawdzi się pojemnik mieszczący 1,5 kg startera, którym sypiemy paszę do paśników. Ważne, aby starter był podawany codziennie świeży, ponieważ cielęta nie lubią zleżałej paszy i mniej jej pobierają.

Zdjęcia przedstawiają rozwój błony śluzowej żwacza 3 miesięcznego cielęcia żywionego mlekiem z sianem oraz mlekiem z ziarnem i sianem. Widać na nich, że najbardziej rozwinięte brodawki żwaczowe są przy podawaniu oprócz mleka i siana także paszy treściwej.