Bioasekuracja w chlewni. To nie tylko obowiązek, ale tarcza przed ASF!

Źródło: Grzegorz Heluszka

W czasie narastającego zagrożenia afrykańskiego pomoru świń (ASF) oraz innych chorób zakaźnych, każdy hodowca i producent świń powinien traktować bioasekurację, jako integralną część zarządzania swoją fermą.

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Czym jest bioasekuracja

Bioasekuracja to zespół procedur, praktyk i zabezpieczeń technicznych, mających na celu zapobieganie wprowadzeniu, rozprzestrzenianiu się oraz utrzymywaniu czynników chorobotwórczych w gospodarstwie. Zasady bioasekuracji są określone przez odpowiednie przepisy prawne oraz wytycznych Głównego Lekarza Weterynarii. Celem tych działań jest nie tylko ochrona zdrowia świń, lecz także zapewnienie bezpieczeństwa konsumentów.
Skuteczne wdrożenie bioasekuracji wymaga zarówno wiedzy, jak i konsekwencji. Chodzi o zarówno działania zewnętrzne, które mają ograniczyć ryzyko wniesienia patogenów do gospodarstwa, jak i wewnętrzne, których celem jest zahamowanie ich rozprzestrzeniania się wewnątrz fermy. Znaczenie ma także odpowiednio prowadzona dokumentacja różnych działań i zdarzeń na fermie oraz stałe szkolenie pracowników oraz właściciela gospodarstwa.

Trzeba to wdrożyć

Zgodnie z obowiązującymi zasadami, gospodarstwo prowadzące produkcję trzody chlewnej powinno być zabezpieczone poprzez ograniczenie dostępu osób trzecich, kontrolę wjazdu pojazdów, obowiązkową dezynfekcję obuwia i rąk przed wejściem do budynków inwentarskich oraz stałe monitorowanie stanu zdrowia zwierząt. Strefy produkcyjne należy wyraźnie oddzielać, a osoby pracujące na fermie zobowiązane są do noszenia odzieży ochronnej przeznaczonej wyłącznie do kontaktu z trzodą chlewną. Wszystkie działania związane z czyszczeniem i dezynfekcją pomieszczeń oraz sprzętu powinny być planowane i dokumentowane zgodnie z zasadami profilaktyki.

W praktyce bioasekuracji na fermie trzody chlewnej, spełniającej między innymi wymagania weterynaryjne, obowiązuje szczegółowy „Plan bezpieczeństwa biologicznego” (PBB). Gospodarstwo, które wdrożyło kompleksowy system działań zgodny z obowiązującymi przepisami i wytycznymi Głównego Lekarza Weterynarii, musiało uwzględnić niezbędne  działania. Cały teren fermy został ogrodzony i wyposażony w strefy dezynfekcji pojazdów oraz maty wejściowe dla pracowników, co ma skutecznie zapobiegać mechanicznemu przeniesieniu wirusa do budynków inwentarskich. Każdy pracownik rozpoczyna pracę od przejścia przez szatnię sanitarną, gdzie zmienia odzież, a jego ręce i obuwie są dezynfekowane. Strefy czyste i brudne są wyraźnie rozdzielone.
Zwierzęta pochodzące z zakupu i mające być następnie utrzymywane w gospodarstwie, trafiają najpierw na minimum 30 dni do pomieszczenia kwarantanny, gdzie pozostają pod stałą opieką weterynaryjną. Pasza oraz różne jej składniki pochodzą wyłącznie od zarejestrowanych dostawców, a jej transport odbywa się przy użyciu czystych i zdezynfekowanych środków transportu. Na fermie przeprowadza się również regularne monitorowanie obecności gryzoni i owadów, a ich zwalczanie stanowi standardową, udokumentowaną praktykę bioasekuracyjną.

Dokładne mycie to podstawa

Mycie pomieszczeń w ramach bioasekuracji na fermie świń stanowi jeden z głównych elementów zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, także afrykańskiego pomoru świń (ASF). Proces ten powinien być realizowany z najwyższą starannością, regularnie i według określonej kolejności. Prawidłowe mycie rozpoczyna się od całkowitego opróżnienia budynku ze zwierząt. W przypadku systemu „pomieszczenie pełne/pomieszczenie puste” preferowanego z punktu widzenia bioasekuracji, cały obiekt lub jego izolowana strefa jest opróżniana ze zwierząt oraz części wyposażenia, co umożliwia na szczegółowe przeprowadzenie dalszych zabiegów mycia.

Następnym krokiem jest dokładne usunięcie wszelkich zanieczyszczeń biologicznych, takich jak obornik, ściółka, resztki paszy czy gnojowica. Stanowią one bardzo dobrą pożywkę dla patogenów, a ich obecność ogranicza skuteczność preparatów czyszczących i dezynfekcyjnych. Kolejnym etapem jest wstępne mycie na mokro z użyciem wody pod ciśnieniem, zazwyczaj o temperaturze 40–60°C. Zabieg ten rozpuszcza tłuszcze i białka, usuwa widoczne zabrudzenia oraz przygotowuje powierzchnię do aplikacji środków chemicznych.

Po myciu wstępnym następuje właściwe czyszczenie z użyciem detergentów. Preparaty o odczynie zasadowym lub kwaśnym stosuje się w celu rozbicia biofilmu bakteryjnego i usunięcia resztek organicznych przede wszystkich, z takich miejsc jak szczeliny ruszt, poidła, karmidła, systemy wentylacyjne, lampy, drzwi czy okna. Po odpowiednim czasie kontaktu zastosowanego środka myjącego z daną powierzchnią należy całość dokładnie spłukać wodą.
Następnie pomieszczenie musi zostać całkowicie wysuszone, ponieważ obecność wilgoci może osłabić działanie wielu środków dezynfekcyjnych. Po wyschnięciu przeprowadza się dezynfekcję z użyciem preparatów dopasowanych do konkretnych zagrożeń biologicznych występujących na fermie. Zabieg powinien objąć wszystkie powierzchnie, zaczynając od podłóg, przez ściany, po sufit i wyposażenie. Po zakończeniu dezynfekcji należy odczekać co najmniej 48 godzin lub tyle, ile zaleca producent środka, aby zapewnić skuteczność działania substancji aktywnych.

Warto również zadbać o kontrolę skuteczności przeprowadzonych działań. W sytuacjach podwyższonego ryzyka lub po wykryciu ogniska choroby w regionie, zaleca się wykonywanie testów środowiskowych poprzez pobieranie wymazów z powierzchni. Pozwala to ocenić, czy procedury mycia i dezynfekcji były efektywne.
Zaniechanie lub niedbałe wykonanie któregokolwiek z etapów tego procesu może skutkować przetrwaniem patogenów w środowisku chlewni. Mikroorganizmy obecne w biofilmach i pozostałościach organicznych stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia nowo wprowadzanych zwierząt i mogą przyczyniać się do nawrotów zakażeń. Z tego względu mycie pomieszczeń należy traktować nie jako rutynową czynność, lecz jako jeden z najważniejszych elementów skutecznej bioasekuracji.

Jak zapobiec ASF po kontakcie z dzikami?

Zgodnie z wytycznymi Głównego Lekarza Weterynarii oraz zaleceniami europejskich służb weterynaryjnych dotyczącymi zapobiegania rozprzestrzenianiu się afrykańskiego pomoru świń (ASF), pracownik fermy trzody chlewnej lub rolnik, który miał kontakt z dzikami (żywymi, padłymi lub z materiałem biologicznym, np. podczas polowania lub znalezienia padłego dzika), powinien przejść kwarantannę trwającą co najmniej 72 godziny (3 doby), zanim ponownie wejdzie do strefy kontaktu z trzodą chlewną.
Podstawowe zasady tej kwarantanny obejmują:
– bezwzględny zakaz wstępu do chlewni i kontaktu z trzodą chlewną przez minimum 72 godziny,
– dokładne umycie i dezynfekcję odzieży, obuwia oraz sprzętu używanego podczas kontaktu z dzikiem lub środowiskiem leśnym,
– dodatkową kąpiel przed powrotem do pracy przy trzodzie chlewnej,
– w przypadku podejrzenia kontaktu z padłym dzikiem wymagane jest dodatkowe zgłoszenie sytuacji do powiatowego lekarza weterynarii. Zalecenie to wynika z ryzyka mechanicznego przeniesienia wirusa ASF przez człowieka na odzieży, obuwiu, narzędziach, a także we włosach. Nawet jeśli człowiek nie ulega zakażeniu, może być przez długi czas biernym wektorem rozprzestrzeniania się wirusa.