Ten wskaźnik liczy się przy przyznawaniu pieniędzy z UE. Co to jest WEG?

Źródło: Canva

Wielkość ekonomiczna gospodarstwa (WEG) – podstawowe informacje  

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Wielkość ekonomiczna gospodarstwa to teoretyczny wskaźnik określany na podstawie danych statystycznych. Opracowano go m.in. po to, by móc porównywać potencjał, strukturę czy wyniki ekonomiczne gospodarstw rolnych funkcjonujących na terenie UE. Wykorzystywany jest również przy rozdzielaniu unijnych funduszy. WEG nie jest realnym przychodem czy realnym zyskiem danego gospodarstwa – bardziej odzwierciedla jego potencjał ekonomiczny. W praktyce może być tak, że dwa gospodarstwa które na papierze mają ten sam wskaźnik WEG, w rzeczywistości będą osiągać inne wyniki ekonomiczne. 

Współczynnik Standardowej Produkcji (ang. Standard Output – SO) jako wartość pomocnicza WEG

Do obliczenia WEG – wielkości ekonomicznej danego gospodarstwa, używa się współczynników Standardowej Produkcji – czyli wartości poszczególnych rodzajów produkcji rolnej. Współczynnik SO obliczany jest na podstawie średniej z 5 lat dla określonej działalności (produkcji) roślinnej lub zwierzęcej. Do obliczeń bierze się pod uwagę produkcję uzyskiwaną z jednego hektara lub od jednego zwierzęcia w ciągu jednego roku, w przeciętnych dla danego regionu warunkach. SO odnosi się do 12-miesięcznego okresu produkcji. 

W przypadku działalności, dla których cykl produkcyjny jest dłuższy niż 12 miesięcy, SO danej działalności jest korygowane do 12-miesięcznego cyklu produkcyjnego (np. szkółki). W przypadku działalności, dla których cykl produkcyjny jest krótszy niż 12 miesięcy (np. sałata pod osłonami, tuczniki), SO danej działalności przelicza się z uwzględnieniem średniej liczby cykli produkcyjnych w danym okresie (dla zwierząt – liczby rzutów przypadających na 1 stanowisko w roku). 

Branie pod uwagę danych z pięciu lat pozwala to na ograniczenie wpływu odchyleń wywołanych wahaniami wielkości produkcji (np. wynikających ze złej pogody czy zmian cen produktów rolniczych). Przy obliczeniach SO stosuje się podział Polski na cztery regiony:

• Pomorze i Mazury (woj. lubuskie, zachodniopomorskie, pomorskie, warmińsko-mazurskie);
•  Wielkopolska i Śląsk (kujawsko-pomorskie, wielkopolskie, dolnośląskie i opolskie);
• Mazowsze i Podlasie (łódzkie, mazowieckie, podlaskie i lubelskie);
• Małopolska i Pogórze (śląskie, małopolskie, podkarpackie, świętokrzyskie). 

Czytaj też:
KSeF a wnioski i dopłaty z Agencji. Co czeka rolników?

Sposoby obliczania współczynnika SO (Standard Output)

Wartość produkcji z danej działalności produkcji roślinnej i zwierzęcej obejmuje:

• sprzedaż,
• zużycie w gospodarstwie rolnym (np. na siew, na paszę),
• zużycie w gospodarstwie domowym,
• zmiany stanu zapasów. 

Wartość SO jest także sumą wartości produktu głównego i produktów ubocznych. Za produkt główny uważa się zwykle ten z najwyższą wartością (np. mleko w przypadku krów mlecznych). Inny produkt główny to produkt, którego wartość jest zbliżona do wartości produktu głównego, podczas gdy produkty uboczne mają generalnie niższą wartość (np. innym produktem głównym w przypadku krów mlecznych jest cielę, a produktem ubocznym – mięso). Trzeba też pamiętać, że w wartości produkcji nie są uwzględniane żadne dopłaty, podatek VAT, podatki dotyczące produktów, odszkodowania z tytułu klęsk żywiołowych czy epidemii zwierząt.

W skrócie: każda uprawa i każda hodowla ma opracowany własny wskaźnik SO (który jest aktualizowany). SO poszczególnych upraw czy hodowli co do zasady różnią się ze względu na region (np. inny będzie SO buraków cukrowych dla regionu Pomorze i Mazury, a inny dla regionu Małopolska i Pogórze). Dodatkowo SO hodowli zwierzęcej może się różnic ze względu na wiek zwierząt. Niektóre uprawy/rodzaje hodowli mogą mieć to samo SO w całym kraju (ze względu na to, że rzadko występują). 

Czytaj też: Jak „odziedziczyć” dopłaty z ARiMR? Wielu popełnia te trzy błędy

Jak współczynnik standardowej produkcji (SO) wykorzystywany jest przy obliczaniu WEG? 

W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że wielkości ekonomiczną danego gospodarstwa oblicza się sumując wszystkie współczynniki SO poszczególnych rodzajów działalności rolniczej tego gospodarstwa. Przy obliczeniach uwzględnia się też oczywiście liczbę hektarów, wielkość stada oraz region, w którym leży dane gospodarstwo. 

Jak czytamy w opracowaniu „Współczynniki Standardowej Produkcji „2020” dla celów Wspólnotowej Typologii Gospodarstw Rolnych” wydanym przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, "wielkość ekonomiczna gospodarstw rolnych określana jest sumą Standardowych Produkcji (Standard Output - SO – red.) uzyskanych ze wszystkich działalności rolniczych występujących w danym gospodarstwie rolnym i wyrażana jest bezpośrednio w euro”. 

Czytaj też: Te nowe dopłaty mają wejść w życie od marca. Są trzy warianty stawek dla rolników

Sposób obliczania WEG 

Procedura określania wielkości ekonomicznej gospodarstwa rolnego składa się z następujących etapów:  

• Etap I: Ustalenie działalności rolniczych realizowanych w gospodarstwie rolnym oraz
  określenie regionu odpowiedniego do położenia gospodarstwa.
• Etap II: Ustalenie fizycznego rozmiaru poszczególnych działalności rolniczych realizowanych w gospodarstwie rolnym (liczba hektarów lub liczba zwierząt).
• Etap III: Mnożenie rozmiaru każdej z działalności rolniczych gospodarstwa przez odpowiedni współczynnik SO. Na tej podstawie oblicza się wartości Standardowej Produkcji z każdej działalności realizowanej w konkretnym gospodarstwie. 
• Etap IV: Zsumowanie wartości Standardowej Produkcji ze wszystkich działalności rolniczych realizowanych w danym gospodarstwie. Uzyskany wynik odzwierciedla wartość Standardowej Produkcji całego gospodarstwa rolnego i, po przeliczeniu na euro, informuje o wielkości ekonomicznej gospodarstwa rolnego. 

Wielkość ekonomiczna gospodarstwa zależna jest od:

• struktury i skali produkcji w danej jednostce (powierzchni poszczególnych upraw oraz pogłowia zwierząt),
• położenia gospodarstwa w jednym z regionów. 

Ustalona na podstawie SO wielkość ekonomiczna oznacza możliwą wartość produkcji, którą rolnik jest w stanie osiągnąć dysponując posiadanym potencjałem i prowadząc działalność w danym regionie. Wielkość ekonomiczna gospodarstwa określona wg parametru SO nie uwzględnia wartości dopłat ani podatków. Nie są również w niej ujmowane przychody z działalności gospodarczej innej niż rolnicza bezpośrednio związanej z gospodarstwem rolnym. 

Tekst powstał w oparciu o opracowanie „Współczynniki Standardowej Produkcji „2020” dla celów Wspólnotowej Typologii Gospodarstw Rolnych” autorstwa Joanny Korczak, Rafała Tarsiuka oraz Moniki Wójcik. Opracowanie zostało wydane w 2025 r. przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Zakład Rachunkowości Gospodarstw Rolnych.