Eksperyment, który może się opłacić. Jesienny siew jęczmienia jarego
Z tego typu pytaniami zwróciliśmy się do Instytutu Hodowli Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego w Radzikowie. Odpowiedzi na nie od Sylwii Jędzurki i Przemysława Matysika z Hodowli Roślin Stzrcele (zrzeszonych w Grupie IHAR) zebrał dla nas prof. dr ha. Grzegorz Żurek z IHAR-PIB w Radzikowie.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Czy warto próbować jesiennego siewu jęczmienia jarego? Proszę uzasadnić swoją wypowiedź.
Warto spróbować, jeśli ktoś nie zdąży zasiać jęczmienia ozimego w odpowiednim terminie agrotechnicznym. Ostatnie kilka sezonów wegetacyjnych nie sprzyjało wymarzaniu upraw na terenie całego kraju gdyż w okresie zimowym bardzo rzadko mogliśmy zaobserwować okresy z krytyczną temperaturą dla uprawy jęczmienia jarego tj. poniżej -10˚C bez okrywy śnieżnej. Taki przebieg pogody nie powodował uszkodzeń roślin zarówno dla upraw ozimych jak i gatunków jarych uprawianych w tzw. siewie przewódkowym. Plonowanie odmian jarych sianych jesienią przynosi bardzo pozytywny efekt w stosunku do siewów wiosennych. Warunkiem jest dobór odpowiedniego terminu siewu i odmiany. Zwłaszcza interesująca jest możliwość podniesienia poziomu plonowania odmian jarych na cele browarnicze (mamy do dyspozycji więcej odmian browarnych w obrębie formy jarej niż ozimej jęczmienia). Należy jednak pamiętać, że taki siew niesie ze sobą także znaczne ryzyko całkowitego wymarznięcia plantacji w razie ostrzejszej zimy. Dlatego stosowanie tej metody wymaga specjalistycznej wiedzy, odpowiednich warunków glebowo-klimatycznych jak i akceptacji podwyższonego ryzyka.
Czy coraz więcej rolników decyduje się na siew jęczmienia jarego w terminie jesiennym? Jak wynika z Państwa obserwacji?
Tak, mamy co roku zwiększoną liczbę zapytań dotyczącą doboru odmian jęczmienia do siewu przewódkowego, jednak ta liczba jest mniejsza niż zapytań dotyczących innych gatunków jarych. Wobec zachodzących zmian klimatu i wzrastającego ryzyka suszy wiosennej rolnicy poszukują alternatywy, a siew jesienny jęczmienia jarego staje się interesującą opcją. Głównym czynnikiem skłaniającym rolników do jesiennego siewu jęczmienia jarego są coraz częstsze i bardziej dotkliwe susze w okresie wiosennym. Jęczmień wysiany jesienią ma dłuższy okres na rozwój systemu korzeniowego i jest w stanie lepiej wykorzystać zapasy wody zgromadzone w glebie po jesiennych i zimowych opadach. Dzięki temu jest mniej wrażliwy na niedobory wilgoci w kluczowych fazach rozwoju, takich jak kwitnienie i nalewanie ziarna.
W jakich regionach Polski rolnicy mają największe szanse na powodzenie tej metody?
Siew przewódkowy możemy polecić szczególnie w zachodniej i południowo – zachodniej części kraju. Patrząc na doświadczenia ostatnich lat uprawa ta może się także „udać” do tzw. linii Wisły w regionach o łagodniejszym klimacie, gdzie zimy są mniej mroźne. Województwa takie jak dolnośląskie, opolskie czy lubuskie charakteryzują się łagodniejszymi zimami, krótszym okresem zalegania pokrywy śnieżnej oraz rzadszym występowaniem surowych mrozów bez osłony. Te warunki są bardziej sprzyjające dla przezimowania jęczmienia jarego. Jednak nawet w regionach o sprzyjającym klimacie kluczowe znaczenie ma jakość gleby. Jesienny siew najlepiej udaje się na żyznych i dobrze uprawionych glebach z uregulowanym pH (najlepiej w granicach 6,5-7,0).
Czy zachęcają Państwo rolników do siewu jęczmienia jarego w terminie jesiennym? Jeśli tak, to jakie argumenty wówczas padają? Jeśli nie, to jakie wówczas argumenty padają?
Na podstawie dostępnych danych i doświadczeń, nie można jednoznacznie odpowiedzieć, czy należy bezwarunkowo zachęcać wszystkich rolników do jesiennego siewu jęczmienia jarego. Jest to metoda, która niesie ze sobą zarówno potencjalne korzyści, jak i znaczne ryzyko. Z tego względu należy raczej zachęcać do rozważenia tej metody pod warunkiem spełnienia kluczowych wymogów.
Główne zalety siewu jesiennego jęczmienia jarego to lepsze wykorzystanie wody i wyższy potencjał plonowania. Rośliny wysiane jesienią rozwijają głębszy system korzeniowy, co pozwala im efektywniej pobierać wodę, zwiększając odporność na wiosenne susze. W sprzyjających warunkach można uzyskać znacznie wyższe plony (nawet o 1-2 tony/ha) i wcześniej zebrać plon, unikając ryzyka upałów. Wcześniejsza faza wzrostu chroni również przed niektórymi chorobami wiosennymi. Kolejna zaleta tej metody to możliwość uprawy po roślinach późno schodzących z pola. Siew jesienny obniża ryzyko porażenia przez choroby wirusowe w porównaniu do jęczmienia ozimego. Późniejszy siew form przewódkowych przypada na okres niższych temperatur, kiedy to wektory chorób wirusowych, jak np. mszyce i skoczki, obniżają swoją aktywność.
Z kolei ryzyka i wady tej metody wynikają z tego że jęczmień jary jest mniej odporny na mróz niż odmiany ozime, co w przypadku surowej zimy (zwłaszcza bez śniegu) może prowadzić do dużych strat. Ryzyko to jest szczególnie wysokie w północno-wschodniej i wschodniej Polsce. Jesienny siew może również zwiększyć presję chorób, a nadmierny rozwój roślin przed zimą (spowodowany zbyt wczesnym siewem) osłabia je. Metoda ta najlepiej sprawdza się na żyznych glebach i wymaga stosowania specjalnych, mrozoodpornych odmian.
Generalnie, siew jesienny jęczmienia jarego nie jest uniwersalnym rozwiązaniem. Jest to strategia dla rolników, którzy uprawiają ziemię w regionie o łagodnym klimacie, mają żyzną glebę i są gotowi podjąć świadome ryzyko ewentualnej straty.
Z jakim ryzykiem wiąże się jesienny siew jęczmienia jarego?
Jest to ryzyko całkowitego wymarznięcia plantacji. Należy również liczyć się z większymi kosztami ochrony chemicznej przeciw chorobom i wyleganiu, a także regulacji zachwaszczenia.
Czy jęczmień siany jesienią jest bardziej podatny na choroby?
Tak, jest bardziej podatny niż siany na wiosnę. Jesienny siew zwiększa presję chorób, w szczególności rynchosporiozy. Aby skutecznie zwalczać tę chorobę, niezbędne jest zastosowanie odpowiednio dobranych zapraw nasiennych oraz ukierunkowanych zabiegów fungicydowych wczesną wiosną. Oprócz chorób grzybowych, jesienne plantacje są narażone na szkodniki, takie jak mszyce, rolnice czy ploniarki zbożowe. Mszyce są szczególnie niebezpieczne, ponieważ są wektorami wirusa żółtej karłowatości jęczmienia, który może prowadzić do znaczących strat w plonie. Wzrost zagrożeń fitosanitarnych prowadzi do zwiększenia kosztów uprawy i jej złożoności. Rolnik musi być przygotowany na dodatkowe opryski i stosowanie droższych, specjalistycznych środków ochrony roślin. Osłabienie roślin przez ewentualny mróz może również zwiększyć ich podatność na choroby i szkodniki.
Co z jego mrozoodpornością?
Te formy mają bardzo niską mrozoodporność, w skali zimotrwałości COBORU (dla jęczmienia ozimego) będą to oceny 1 - 2 w skali 9-cio stopniowej, gdzie 9 oznacza najwyższą mrozoodporność.
Kiedy przypada optymalny termin na siew jęczmienia jarego jesienią?
Od około połowy listopada do początku grudnia. Jest to zależnie od regionu ale generalnie chodzi o to aby rośliny nie wytworzyły nadmiernej masy zielonej, ale jednocześnie zdążyły się odpowiednio ukorzenić. Generalnie należy siać jęczmień w takim terminie, aby zdążył osiągnąć fazę 3 liści przed nadejściem zimy. Wcześniejszy siew jest niewskazany, ponieważ może prowadzić do nadmiernego rozkrzewienia roślin, co z kolei obniża ich szanse na pomyślne przezimowanie.
Jakie odmiany jęczmienia jarego nadają się na siew w terminie jesiennym?
Muszą być to odmiany o silnym wigorze, plastyczne, wysokiej plenności, o dobrej odporności na choroby powodowane przez grzyby i wyleganie. Można zatem polecić takie odmiany jak Oberek, Farmer, Trofeum, Adwokat, Level, Orlando czy też Planet, Avatar, Laureate lub Jessie.
Należy jednak podkreślić, że brakuje oficjalnych rekomendacji od Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) dotyczących odmian do jesiennego siewu jęczmienia jarego. Wciąż nie ma formalnych zaleceń dla tej konkretnej metody uprawy. Oznacza to, że rolnik decydujący się na siew jesienny działa na podstawie doświadczeń branżowych, a nie na oficjalnych, zatwierdzonych naukowo danych. Ta luka informacyjna stanowi jedno z głównych ryzyk, które rolnik musi świadomie podjąć.
- Tagi:
- siew
- jęczmień jary
- zboża
