W tej wsi wrony już nie zawracają. W obejściu – skrzaty, a w stodole - SPA
Powstałe w maju 2001 roku Stowarzyszenie Aktywizacji Polesia Lubelskiego działa na rzecz edukacji regionalnej. W Hołownie, gm. Podedwórze, pow. parczewski najpierw utworzono Krainę Rumianku, gdzie prowadzone są warsztaty etnograficzne i zielarskie, potem w 2019 roku zaczęła działać Manufaktura Zielarska, z warsztatami zielarskimi „Zioła w kuchni, kosmetyce i medycynie ludowej”.
Gmina Podedwórze to najsłabiej zaludniona gmina na Lubelszczyźnie. W 13 sołectwach na obszarze 107,2 km2 zamieszkuje około 1600 osób. Zdecydowana większość gleb tej gminy jest niskiej klasy bonitacyjnej, przewagę stanowią klasy IV i V, zajmując 92,9% powierzchni użytków rolnych.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo
Wrony tam zawracają?
O gminie Podedwórze w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku mówiło się, że tam wrony zawracają…– wspomina dawne czasy Gabriela Bilkiewicz, prezes stowarzyszenia. - Kiedy tu przyjechałam z Majdanu - Grabiny, gm. Zakrzówek „za mężem”, nie było perspektyw na powstanie jakiegoś ciekawego miejsca, które zrzeszyłoby mieszkańców i stworzyło regionalną wspólnotę. Wiele lat trwało przekonywanie mieszkańców, że warto przerwać ten marazm, że musi być w tej gminie coś ciekawego, że nie żyją chyba w najgorszym miejscu na ziemi, żeby wreszcie w 2001 roku zarejestrować stowarzyszenie, które postanowiło przerwać panującą od dziesięcioleci bierność, apatię, beznadzieję i przekonanie, że nie da się nic zrobić, bo gmina jest biedna i nie ma w niej nic ciekawego.
Pierwszą potrzebą było stworzenie miejsca spotkań dla mieszkańców, głównie dzieci i młodzieży. Zaczęło się od przejęcia od urzędu gminy niszczejącej, nieczynnej od 10 lat szkoły w Hołownie.
Budynek i posesja o pow. 0,34 ha były w opłakanym stanie: przeciekający stropodach, wypadające z futrynami okna, zagrzybione pomieszczenia, zapuszczony teren z rozpadającą się “sławojką”- jednym słowem ruina. A jednak w ciągu 2 lat zostały wykonane podstawowe remonty i wyposażone pracownie w dawne sprzęty, urządzenia, meble, obrazy etc. - i tak powstał Ośrodek Edukacji Regionalnej. Pomysł okazał się “strzałem w dziesiątkę” dlatego, że w programach szkolnych pojawiła się ścieżka między przedmiotowa “ Edukacja regionalna, dziedzictwo kulturowe w regionie - mówi pani Gabiela.
Już w 2004 roku w pracowniach etnograficznych i rękodzielniczych dzieci i młodzież z całej Lubelszczyzny piekły chleb, tkały płótno, lepiły garnki i poznawały tradycje związane z życiem dawnej wsi. Przychody ze sprzedaży powyższych warsztatów pozwalały na udoskonalanie tej placówki – doprowadzenie wody, skromne toalety, przydomową oczyszczalnię ścieków, a najważniejsze - na umożliwienie mieszkańcom pozyskiwania dodatkowych dochodów poza rolnictwem.
Z rumianku zrobili atut
Tak naprawdę do 2008 roku, głównym celem stowarzyszenia było tworzenie programu edukacji regionalnej w oparciu o dziedzictwo kulturowe regionu. Wprawdzie gmina Podedwórze jest od dawna „zagłębiem rumiankowym”, w którym w surowiec zaopatrywały się firmy krajowe i zagraniczne, ale wtedy mieszkańcy nie wiedzieli, że można z tego zrobić atut. Dopiero Fundacja Wspomagania Wsi, a konkretnie jej pracownik Romuald Domański powiedział im o wioskach tematycznych i stąd od 2008 roku zaczęli tworzyć Krainę Rumianku. Mieszkańcy widząc, że aktywność ma sens, już po tym chętniej włączyli się w to nowe przedsięwzięcie. Powstał wielopokoleniowy zespół RUMENOK, samodzielnie przygotowujący spektakle obrzędowe, z których trzy otrzymało nagrody MKiDN za kultywowanie lokalnej gwary Wschodniego Pogranicza oraz Wiejskie SPA w 100-letnich drewnianych spichlerzach (sauna, gabinet masażu, aromaterapia, kąpiele w ziołach), które zaczęło przyciągać osoby dorosłe – głównie seniorów, rodziny i uczestników wizyt studyjnych w ramach poznawania dobrych praktyk na terenach wiejskich.
Mieszkańcy są karczmarkami, skrzatami bądź pustelnikami. Wieś się aktywizuje
Edukacja regionalna, to nasz podstawowy kierunek działań polegający na przekazywaniu tradycji i nauce szacunku do życia i pracy naszych przodków. Uważamy, że warto budować na zasobach lokalnych, które są przeważnie niedoceniane. Pomimo że naszym znakiem rozpoznawczym jest w tej chwili rumianek, to jesteśmy wierni tradycji i jako jedyni w regionie nadal uprawiamy len do celów edukacyjnych - opowiada pani Gabriela. W ofercie stowarzyszenia jest 12 warsztatów etnograficznych i rękodzielniczych m.in.: Od włókna do tkaniny - czyli jak to ze lnem było, Od ziarna do chleba, Od gliny do cegły, Dawne zajęcia gospodarskie - Jest garncarstwo, plecionkarstwo, malowanie na szkle oraz trzy fabularne gry terenowe: Awantura w Krainie Rumianku, Wyprawa po skarb oraz W krainie baśni, , które cieszą się ogromnym powodzeniem zarówno dzieci jak i dorosłych, a odbywają się na terenie wioski, angażując kolejnych mieszkańców do odgrywania ról m.in. – karczmarki, wieśniaczki, myśliwego, skrzata, pustelnika - w swoich obejściach - wymienia pani Gabriela.
W roku szkolnym stowarzyszenie przyjmuje ponad 10 tys. dzieci i młodzieży z woj. lubelskiego, podlaskiego, mazowieckiego i podkarpackiego.
Ogrodoterapia staje się modna
Widząc rosnące zainteresowanie powrotem do natury, członkowie stowarzyszenia postanowili w 2019 roku stworzyć Manufakturę Zielarską (2 km od głównej siedziby), gdzie przyjmują w ciągu całego roku zorganizowane grupy na warsztaty zielarskie - „Zioła w kuchni, kosmetyce i medycynie ludowej. Na poddaszu Manufaktury stworzyli tradycyjną suszarnię, a na działce o pow. 0,50 ha Edukacyjny Ogród Ziołowy z elementami permakultury i agroleśnictwa. Ogród stworzony został wspólnie z mieszkańcami gminy Podedwórze i stanowi unikatową wartość ze względu na rośliny, które w nim rosną i których stale przybywa. W 2021 roku podpisali umowę o współpracy z Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie i od tego czasu ich starania idą w kierunku maksymalizowania bioróżnorodności, co ma szczególne znaczenie dla jego funkcji edukacyjnych, badawczych i terapeutycznych. W ogrodzie, dzięki wprowadzeniu do uprawy gatunków rzadkich i przyrodniczo cennych, zapewniają ich przetrwanie, ochronę oraz dostęp do dobrego surowca, z którego zielarki przygotowują ekologiczne preparaty dla zdrowia i urody. Ogród przedstawia się imponująco dzięki obfitości roślin zielarskich i bylinowych, które rosną na specjalnie do tego przygotowanych rabatach permakulturowych. Jest to przykład nasadzeń inspirowanych naturą oraz źródło pożywienia dla organizmów stanowiących o bioróżnorodności. Prowadzenie edukacji przyrodniczej wymaga stałego wzbogacania zaplecza infrastrukturalnego, dlatego w ogrodzie zbudowali piękną altanę do hortiterapii, aby nauka mogła odbywać się również na świeżym powietrzu, przy jednoczesnym uniezależnieniu się od warunków pogodowych. Wpływ dźwięków, zapachów i pracy z roślinami na zdrowie i samopoczucie człowieka wpisuje się w tzw. Hortiterapię czyli ogrodolecznictwo - metodę terapeutyczną pomagającą rozwijać intelekt, modyfikować samopoczucie oraz zwiększać sprawność zwłaszcza u osób z zaburzeniami motorycznymi i psychicznymi. Prowadzonych jest coraz więcej badań na świecie, które potwierdzają nierozerwalny związek człowieka z przyrodą oraz potężny i wielotorowy wpływ terapii ogrodniczej na człowieka, stąd tak duże zainteresowanie ogrodem, który odwiedzający go turyści nazwali „miejscem odnowy biologicznej”. W klimatycznych pracowniach Manufaktury Zielarskiej tworzą trochę nalewek leczniczych na własne potrzeby, ale zioła wykorzystują głównie do prowadzenia warsztatów - „Zioła w kuchni, kosmetyce i medycynie ludowej”, które cieszą się powodzeniem szczególnie seniorów i Kół Gospodyń Wiejskich. W ubiegłym roku wprowadzili do swojej oferty edukacyjnej także warsztaty zielarskie dla dzieci „Apteka Czerwonego Kapturka” i „Kuchnia Alicji w Krainie Rumianku”.
Stowarzyszenie nie prowadzi działalności komercyjnej i chcemy, aby tak pozostało. Pobieramy opłaty tylko pokrywające nasze koszty tj. materiały, wynagrodzenia pracowników i bieżące funkcjonowanie - dodaje prezes Gabriela Bilkiewicz.
Dopiero w 2020 roku udało się im pozyskać środki na wzmocnienie instytucjonalne z Narodowego Instytutu Wolności, zaś w 2022 roku z Ministerstwa Edukacji i Nauki przekazało fundusze na gruntową pompę ciepła, nowa strzechę na stodole oraz szklarnię i altanę edukacyjną na Manufakturze Zielarskiej. To dzięki temu grantowi mogą działać zimą, mając ciepło w Ośrodku Edukacji Regionalnej.
W Manufakturze Zielarskiej grupa seniorów uczestniczący w programie „Integracja społeczna w Gminie Kraśnik” z GOPS w Kraśniku
Stowarzyszenie otrzymało wiele nagród i wyróżnień za swoją edukacyjną i społeczna działalność. Między innymi, w 2005 roku była nagroda „Perełka Lubelszczyzny” w organizowanym przez Samorząd Województwa Lubelskiego konkursie „Perły i Perełki”, pierwsze miejsce w konkursie na najbardziej Innowacyjny Produkt Turystyczny- „Edukacja Regionalna i Przyrodnicza w Krainie Rumianku” na I Międzynarodowych Targach Turystyki i Agroturystyki „AGROTRAVEL” w Kielcach- 2009 r., nagroda główna I stopnia w ogólnopolskim konkursie „Sposób na sukces” za „Wiejskie SPA w Krainie Rumianku”, wręczona w czerwcu 2011 roku w Pałacu Prezydenckim w Warszawie.
