Prześwietlono ponad 700 tys. gospodarstw. Ponad 60 proc. rolników nie musi płacić tej składki

Źródło: Canva

W debacie publicznej o rolniczym ubezpieczeniu często ścierają się skrajne opinie.

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Jedni widzą w KRUS socjalną ochronę dla osób, które niekoniecznie są prawdziwymi rolnikami, inni z kolei - niemalże raj podatkowy dla wielkoobszarowych "latyfundystów". Jak jest naprawdę?

Najnowsze dane, zawarte w czasopiśmie KRUS pt. "Ubezpieczenia w Rolnictwie – Materiały i Studia" obrazują niezwykle ciekawe dane. W rozdziale o ubezpieczeniach i składkach zdrowotnych rolników, napisanym przez Dorotę Faryn i Honoratę Ziembińską, możemy sprawdzić m.in., jaki jest podział osób podlegających ubezpieczeniu zdrowotnemu wg struktury gospodarstw rolnych (stan na wrzesień 2025 roku).

Co z niego wynika?

Składki zdrowotne KRUS. "Mali" rolnicy to fundament systemu

Analizując strukturę gospodarstw podlegających ubezpieczeniu zdrowotnemu w KRUS, uderza jedno: Polska wciąż stoi małymi gospodarstwami.

Na łącznie 715.117 gospodarstw rolnych ujętych w systemie KRUS, aż 433.588 to te najmniejsze - do 4,99 ha (nieco więcej, czyli 468.656, to gospodarstwa o powierzchni do 5,99 hektara przeliczeniowego). By to bardziej zobrazować: w praktyce to ok. 65 proc. wszystkich gospodarstw, które opłacają składki zdrowotne w systemie KRUS.

Tu jednak od razu istotna informacja - w kontekście finansowania opieki zdrowotnej z systemu KRUS. Otóż zgodnie z obowiązującym prawem, za rolników posiadających mniej niż 6 ha przeliczeniowych składkę zdrowotną opłaca budżet państwa.

Trzon ubezpieczenia KRUS. Jakie gospodarstwa najliczniej opłacają składki zdrowotne?

Wchodząc głębiej w dane możemy zauważyć, że mamy w Polsce (stan na koniec września 2025) aż 102.844 gospodarstwa o powierzchni do 1 ha przeliczeniowego, które generują uprawnienia ubezpieczeniowe dla blisko 119 tysięcy osób. 

Najliczniejszą grupą są jednak w tej materii gospodarstwa o powierzchni od 1,01 do 1,99 ha - w systemie KRUS ich ponad 150 tysięcy (co daje 184.105 ubezpieczonych osób w ramach tych gospodarstw).

Mówiąc wprost: system KRUS w przeważającej mierze obsługuje osoby, które z punktu widzenia skali prowadzą działalność o niewielkim rozmiarze.

Ubezpieczenia zdrowotne KRUS. Klasa średnia

Gdzie w tych statystykach kryją się rolnicy "środka", czyli ci, którzy stanowią ważny trzon produkcji, ale jednak wciąż daleko im go rolniczych "gigantów"?

W przedziale od 6 do 50 hektarów przeliczeniowych (czyli tam, gdzie rolnik płaci już składkę zdrowotną samodzielnie - 1 zł za każdy hektar) znajdziemy solidną grupę blisko 230 tysięcy gospodarstw. 

Ubezpieczenia zdrowotne KRUS. Mit składek "gigantów"

A co z kolei z wielkimi przedsiębiorstwami rolnymi, o których tak głośno w dyskusjach o "niesprawiedliwości systemu"? Przypomnijmy: w niektórych środowiskach politycznych wprost padają zarzuty o to, że wielu rolniczych "gigantów" płaci niskie składki.

Czytaj też:
Koniec KRUS dla dużych gospodarstw? Ta partia idzie z tym programem do wyborów

Otóż dane są bardzo ciekawe.

Zgodnie z systemem KRUS, gospodarstw dużych - czyli już o powierzchni od 300 do 499,99 ha mamy w systemie zaledwie 284, a prawdziwych "gigantów", czyli wszystkich gospodarstw powyżej 500 ha, jest w całym KRUS... 84, z czego w tych 84 największych gospodarstwach ubezpieczonych jest 146 osób.

Dla porównania - skala całego systemu obejmuje łącznie ponad 941 tysięcy ubezpieczonych.

ZOBACZ DANE KRUS (zawarte w czasopiśmie KRUS pt. "Ubezpieczenia w Rolnictwie – Materiały i Studia"):

Ubezpieczenie zdrowotne KRUS a działy specjalne

Na koniec warto też zwrócić uwagę na grupę, jaką są działy specjalne produkcji rolnej (np. hodowle drobiu, zwierząt futerkowych, uprawy szklarniowe).

W tabeli KRUS przedstawionej w czasopiśmie, wyodrębniono łącznie 8.702 takie gospodarstwa. Co ciekawe, ponad 2 tysiące z nich to tzw. samoistne działy specjalne (niepowiązane z gruntami rolnymi).

To właśnie ta grupa płaci najwyższe składki zdrowotne (deklarowane 9 proc. od dochodu, nie mniej niż 420 zł miesięcznie w 2025 r.), co stawia ich w pozycji zbliżonej do przedsiębiorców na ogólnych zasadach. Mimo to, stanowią oni zaledwie 1,2% wszystkich gospodarstw w systemie.

Same autorki artykułu przyznają na koniec, że składki dla osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników są dziś bardzo zróżnicowane.

Dane obrazują jednak wprost, że w obecnej strukturze, w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego, KRUS w ogromnej mierze pełni funkcję ochronną dla setek tysięcy posiadaczy niewielkich skrawków ziemi.

Ponadto ogrom z nich - bo aż 579 809 osób - to ubezpieczeni związani z gospodarstwami do 5,99 ha, co z kolei oznacza, że składka ta jest finansowana przez państwo.

Czytaj też:
Emerytury i renty z KRUS w 2026 roku. Ile wpłynie na konto? Wyliczenia podatku od 1 stycznia