Ubój na własny użytek. Jakie są zasady w roku 2026?

Przypomnijmy: tradycyjne pozyskiwanie mięsa na swoje potrzeby jest legalne, ale pod warunkiem ścisłego przestrzegania przepisów - chodzi o szereg zasad higieny, dobrostanu zwierząt i pamiętania o stosownej dokumentacji.

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Warto znać aktualne przepisy, związane z ubojem na własny użytek - ponieważ nieznajomość prawa i tak nie zwalnia z odpowiedzialności. A kary są spore...

Ubój na własny użytek 2026. Wytyczne GIW

Główny Lekarz Weterynarii przekazał niedawno aktualną wersję poradnika dotyczącego uboju zwierząt w gospodarstwie na własny użytek (stan prawa na 2.09.2025).

Na wstępie najważniejsza z reguł, której złamanie grozi surowymi konsekwencjami: mięso z uboju gospodarczego nie może trafić do sprzedaży.

Co więcej, przepisy idą dalej - nie wolno go przekazywać (nawet za darmo!) osobom spoza gospodarstwa, w którym zwierzę było utrzymywane. Jeśli planowałeś więc obdarować sąsiada szynką lub sprzedać półtuszę znajomemu z miasta - prawo jest w tej materii bardzo surowe. W teorii - wspomniana żywność ma służyć wyłącznie na użytek własny rolnika i jego domowników.

Ubój na własny użytek 2026. Co można bić w gospodarstwie?

Lista zwierząt dopuszczonych do uboju na terenie gospodarstwa jest ściśle określona.

Są to:

• bydło - ale uwaga: tylko do 12. miesiąca życia!,
• świnie,
• owce,
• kozy,
• Drób i zajęczaki (króliki),
• Zwierzęta dzikie utrzymywane w warunkach fermowych (np. jelenie, daniele)

Uwaga! W przypadku zwierząt kopytnych (bydło, świnie, owce, kozy) dopuszczalny jest również tzw. ubój z konieczności. Dotyczy to sytuacji, gdy zdrowe zwierzę ulegnie wypadkowi i ze względu na dobrostan (aby skrócić cierpienie) konieczne jest jego szybkie uśmiercenie.

Ubój na własny użytek. Kwalifikacje to podstawa

W przypadku uboju na własny użytek trzeba zaznaczyć, że skończyły się czasy, gdy ubijał praktycznie każdy - "kto miał rękę".

Obecnie osoba dokonująca tej czynności musi posiadać odpowiednie kwalifikacje (jest jednak wyjątek dla drobiu i królików - w tym przypadku rolnik może przeprowadzić ubój samodzielnie bez tych dokumentów).

Co więc konkretnie jest wymagane? Wymagane jest odbycie bezpłatnego szkolenia teoretycznego organizowanego przez Powiatowego Lekarza Weterynarii (PLW) oraz potwierdzona, trzymiesięczna praktyka w rzeźni. Zaświadczenie o kwalifikacjach kosztuje 17 zł (opłata skarbowa).

Ubój na własny użytek 2026. Kogo i kiedy powiadomić?

Ubój to nie tylko czynność fizyczna, to także cała procedura administracyjna.

Trzeba pamiętać o dwóch instytucjach: PLW i ARiMR.

W przypadku Powiatowego Lekarza Weterynarii rolnik ma obowiązek powiadomić go o zamiarze uboju co najmniej 48 godzin wcześniej (dla bydła, świń, owiec, kóz). W przypadku drobiu i zajęczaków zgłoszenie nie jest wymagane. Jedynie w sytuacjach awaryjnych (ubój z konieczności) zgłoszenie może być wysłane do 48h po uboju.

Jeśli chodzi o ARiMR to jako posiadacz zwierzęcia rolnik musi zgłosić fakt uboju do bazy danych. Ma na to zazwyczaj 7 dni.

Uwaga na strefy ASF! Jeśli Twoje gospodarstwo leży w obszarze objętym ograniczeniami ASF, czas na zgłoszenie uboju świni skraca się do 2 dni.

Badanie mięsa a ubój na własny użytek

Kolejna ważna rzecz, o której mówi poradnik GIW - to bezpieczeństwo żywności.

Badanie mięsa świń w kierunku włośni jest obowiązkowe. Próbki (z filarów przepony, mięśni żwacza) należy dostarczyć do urzędowego lekarza weterynarii. Dobra wiadomość: badanie to jest bezpłatne dla mięsa na użytek własny.

Co jeśli jesteśmy w strefie ASF? W strefach objętych ograniczeniami (I, II, III) konieczne jest badanie przedubojowe i poubojowe mięsa świń przez urzędowego lekarza.

Uwaga! Według instrukcji GIW mięsa nie wolno spożywać ani przetwarzać do momentu uzyskania wyników badań.

Ubój w innym gospodarstwie.  Zasady humanitarnego traktowania

Poradnik GIW podkreśla oczywiście także o humanitarności wspomnianych działań ubojowych.

Zwierzę musi być wcześniej skutecznie ogłuszone (mechanicznie lub elektrycznie), ponadto zabrania się oczywiście uboju w obecności dzieci, ale także zabrania się uboju przy innych zwierzętach (wyjątek: drób i zajęczaki).

Ubój na własny użytek. Jakie kary za złamanie prawa?

Kary za nieprzestrzeganie przepisów są dotkliwe. Zgodnie z ustawą o produktach pochodzenia zwierzęcego za wprowadzenie mięsa na rynek grozi od 1000 zł do 5000 zł. 

Z kolei za brak spełnienia wymagań weterynaryjnych przy produkcji na użytek własny: to kara od 100 zł do 2000 zł.

Grzywna grozi także za brak obowiązkowego badania mięsa.